હૈયાવલોણું – ભદ્રા વડગામા

[રીડગુજરાતી વાર્તા-સ્પર્ધા 2007માં પ્રાપ્ત થયેલી અનેક કૃતિઓમાંની એક કૃતિ. શ્રીમતી ભદ્રાબેનનો (યુ.કે.) આપ bhadra.v@btinternet.com પર સંપર્ક કરી શકો છો.]

‘કેટલો સુંદર છે તમારો અનુજ !’ હોસ્પિટલમાં શ્રુતિને જોવા આવેલી સ્ત્રીઓ કહેવા લાગી, પણ શ્રુતિ તો જાણે સાંભળતી જ ન હોય તેમ ગુમસુમ પડી રહી. એના ચહેરા પર ન હતો ઉલ્લાસ, ન ગમગીની. નરી અલિપ્તતા વર્તાતી હતી.
‘હા, તેનો મનોજ પણ એવો રૂપાળો હતો !’ પુત્રવધૂનાં મૌનનો ખ્યાલ કરીને એની સાસુ કમળાબા પોતાનાં પૌત્રની સુંદરતા પર ખુશ થતાં બોલી ઊઠયાં.
‘જરાય નહીં. મારો મનોજ આનાથી ક્યાંય વધારે દેખાવડો હતો.’ અત્યાર સુધી ગુમસુમ રહેલી શ્રુતિનાં ઓચિંતા ગુસ્સા ભર્યા વિધાનથી આવેલી સ્ત્રીઓ અવાક બની ગઇ.
ત્યાં તો બાજુના ખાટલા પાસે ઊભેલી એક ગુજરાતી નર્સે આવીને બધાને બહાર જવાનું કહ્યું. શ્રુતિના ખાટલાં પર બેસી, તેણે શ્રુતિના બન્ને ખભે વહાલથી હાથ મુક્યાં. એના સ્પર્શમાત્રથી શ્રુતિ ધ્રુસ્કે ધ્રુસ્કે રડવા લાગી.

‘શું કરું, અનુબહેન, મનોજ ભુલાતો જ નથી. મનોજની કોઇ વાત કરે એ પણ હું સાંભળી શકતી નથી. પ્રભુએ મનોજને મારી પાસેથી કેમ છીનવી લીધો ? મારા પર આવો અન્યાય કેમ કર્યો ? મારા કાળજામાં કોઇ છરી ફેરવી રહ્યું હોય એમ મને પીડા થાય છે. આ અનુજ પર મને જરાંય વહાલ આવતું નથી. એ મને દીઠો ગમતો નથી. મને કેમ આવું થાય છે, અનુબહેન? પ્લીઝ, મને મદદ કરો. શ્રુતિ વલોપાત કરતી રહી.
મનોજ જન્મયો ત્યારે પણ અનુ ડ્યુટી પર હતી. શ્રુતિને માથે હાથ ફેરવતાં અનુએ શ્રુતિને રડવા દીધુ. અનુ એક અનુભવી મિડવાઇફ હતી. એક બાળકનાં મૃત્યુ પછી સ્ત્રીઓ પોતાના બીજા નવા જન્મેલા શિશુને તિરસ્કારતી હોય એવા કેટલાય કિસ્સા અનુએ જોઇ કાઢ્યાં હતાં. તેને સમજાઇ ગયું કે શ્રુતિને મનોજના મૃત્યુના આઘાતને જીરવામાં મદદરૂપ થતી સલાહની જરૂરત હતી, બિરીવમેન્ટ કાઉન્સેલિંગ માટે શ્રુતિને મોકલવાની કદાચ જરૂરત પડે એવી મનોમન નોંધ કરી તેને સાંત્વન આપી અનુ કામે વળગી.

અનુના ગયા પછી શ્રુતિ પોતાના નવજાત શિશુને જોઇ રહી. ‘ઓહ પ્રભુ ! આમાં આ બિચારાનો શો વાંક? મનોજની અસાધારણ બિમારીના લીધે અનુજ પેટ્માં હતો ત્યારે કેટલીયે ટેસ્ટસ કરી એ તંદુરસ્ત છે એમ ડોકટરોએ મને ખાતરી આપી હતી પણ છતાંય નવ મહિના સુધી એ જીવશે જ નહીં એવું માની હું જાતજાતની ખરાબ કલ્પનાઓ કરતી રહી હતી ! આઠ મહિને કે કારના અકસ્માતમાં કસુવાવડ થઇ જશે. જન્મ વખતે કંઇ અવળું નીવડશે અને એ મરેલો જન્મશે- આવા કેટલાય ખરાબ વિચારોમાં મેં નવ મહિના સુધી હૃદયને કોરી નાંખ્યું હતું. જાણે કે મારી જાતને શિક્ષા ન કરતી હોઉ ! આટલું સુંદર અને તંદુરસ્ત બાળક પ્રભુએ મને આપ્યું છે તો હું ખુશ થવાને બદલે રડું છું કેમ ? શું એ કલ્પનાઓને હું વાસ્તવિક ઠરાવવા ઇચ્છતી હતી ?’

અને શ્રુતિને બેત્રણ દિવસ પહેલાં છાપામાં વાંચેલી એક વાત યાદ આવી. લગભગ બે વર્ષ પહેલાં બ્રિટનના ચાન્સ્લર ગોર્ડન બ્રાઉનની પત્ની સેરાનું પહેલુ બાળક જન્મતાં જ બેચાર દિવસમાં મરણ પામ્યું હતું ત્યારે પ્રજામાનાં ઘણાએ શોક વ્યક્ત કર્યો હતો. હવે બે વર્ષ પછી તેમને બાબો આવ્યો હતો એટલે તેમને શુભેચ્છા અને અભિનંદન પાઠવનારાં પણ ઘણા હતાં. ‘શું હવે આ દંપતિ તેમની મૃત્યુ પામેલી દિકરી જેનિફરની યાદ તાજી રાખી શકશે ? જોહનના જન્મની ઉજવણી માણી શક્શે ? બીજું બાળક આવ્યું એટલે નિરાંત અનુભવીને આનંદમય જીવન વિતાવે શકશે? પણ એવું શા માટે ન બને ? શ્રુતિ પોતાની પરિસ્થિતિની સરખામણી બ્રાઉન દંપતી સાથે કરતાં વિચાર કરતી રહી.

મનોજના મૃત્યુ પછી અઢાર મહીને જ્યારે તે સગર્ભા થઇ ત્યારે શ્રુતિને પણ એમ જ હતું કે તેનું નવું બાળક જન્મતાં જ તેમનું કુંટુંબ સંપૂર્ણ બની જશે અને એ અને કેવલ પોતાનાં બન્ને બાળકોને પ્રેમથી ઉછેરશે. પણ વિધાતાએ કંઇક જુદું જ નિર્માણ કર્યુ હતું. શ્રુતિની એ મનોભાવના ક્ષણિક જ રહી હતી. અનુજ જન્મ્યો ત્યારે તેના આગમનની ખુશીને બદલે મનોજ હયાત ન હતો એ હકીકત તેને કોરી ખાવા લાગી હતી. મૂત્રપિંડની એક એવી અવદશા લઇને મનોજ જન્મ્યો હતો કે જે દર્દ બ્રિટનમાં દર વર્ષે ફક્ત છ બાળકોને જ લાગુ પડે છે. આ દર્દમાં મનોજના બન્ને મૂત્રપિંડો સિસ્ટસથી ભરાઇને એટલા મોટા થઇ ગયાં હતા કે તેનાં ફેફસાને વિકસવા માટે જગ્યા નહોતી રહી અને એ કૃત્રિમ મદદ વિના શ્વાસ લઇ શકે તેમ ન હતો. ડોકટરોએ શ્રુતિ અને કેવલને મનોજનો જન્મ થતા વેંત જ કહી દીધુ હતું કે તેમનું બાળક જીવશે નહીં. શ્રુતિએ અનુજ તરફ નજર દોડાવી. વહાલના ઉમળકા સાથે તેણે અનુજ ને તેડી લીધો અને છાતીએ વળગાડ્યો. એના સ્તનમાં દૂધનો ઊભરો આવતાં એણે અનુજને ધવડાવવા માંડ્યો.

ફરી એની વિચારમાળા શરૂ થઇ.
મનોજનાં જન્મ પછીના ત્રીજા દિવસે એણે અને કેવલે તેમના પુત્રને જીવતો રાખવા વેન્ટિલેટરની સ્વીચ બંધ કરવાની ડોકટરોને રજા આપી હતી. શ્રુતિના જીવનનો એ બહુ વસમો દિવસ હતો. પોતાના બાળકનું ગળું જાતે જ ટૂંપી નાંખ્યું હોય તેવા ગુનાની લાગણીથી એનો આત્મા વલોપાત કરતો રહ્યો હતો. કેવલની હિંમત અને આશ્વાસન માત્રથી જ શ્રુતિ એ પીડા જીરવી શકી હતી. એ વખતે શ્રુતિને એમ જ હતું કે તેની પહેલી પ્રસુતિ પછી મોનાને ઘેર લઇ જતાં જેટલો હર્ષ થયો હતો તેટલો જ હર્ષ મનોજને ઘરે લઇ જતાં તેને થશે. હાથમાં બાળક વિના હોસ્પિટલ છોડતી વખતે તેણે જે આક્રંદ કર્યુ હતું એ સંભારતાં શ્રુતિના ગળામાંથી એક ડૂસકું નીકળી ગયું.

આ વખતે તો તે એક તંદુરસ્ત બાળક સાથે જ ઘેર જશે. પણ ફરી પાછી એની એ જ વ્યથામાં એ ગૂંચવાઇ ગઇ હતી કેમ કે તેની સગર્ભાવસ્થા દરમિયાન તેણે માની લીધું હતું કે અનુજ જીવશે જ નહીં. વળી આ બાળકને સાથે ઘરે લઇ જવાની એણે માનસિક તૈયારી પણ કરી નહોતી. એને શું થઇ રહ્યું હતું એ તેને સમજાતું નહોતું. શું એને ગાંડપણ વળ્ગ્યું હતું ? આવા અકથ્ય વિચારોથી શ્રુતિને ડૂમો ભરાઇ આવ્યો ને એ ધીમું ધીમું કણસી રહી.

અનુજ હજુ ખોળામાં જ હતો પણ એની હયાતિ જ ન હોય તે રીતે શ્રુતિ પોતાની વિચારમાળામાં ફરી સરકી ગઇ. અનુજના સહજ સરળ જન્મની ક્ષણે તેણે કેટલી નિરાંત અનુભવી હતી ! પણ એ ખુશીની લાગણી ક્ષણભંગુર નીવડી હતી. મનોજને ગુમાવ્યાની ફરી જાગૃત થયેલી અસહ્ય વેદનાએ શ્રુતિના આનંદને તે ક્ષણે હડસેલો માર્યો હતો. એના નવજાત શિશુના સુડોળ શરીરને જોઇને પ્રભુનો પાડ માનવાને બદલે મનોજના મરણથી તેણે કરેલા અન્યાયની તીવ્ર લાગણી જ તેના શરીરમાં અંગારાની જેમ વ્યાપી ગઇ…અને એ અંગારા ખોળામાં સૂતેલા એના માસુમ શિશુ પર ધિક્કાર – તિરસ્કાર વરસાવવા લાગ્યા. જાણે માનો ધિક્કાર સહન ન થયો હોય તેમ તેના ખોળામાં સૂતેલો અનુજ કણસ્યો અને ઓચિંતી જ શ્રુતિ સજાગ થઇ. તેણે અનુજને બીજા સ્તને વળગાડ્યો અને પોતાની અછાજતી લાગણી માટે શરમ અનુભવવા લાગી. ત્રણ દિવસ પછી શ્રુતિને ઘરે જવાની છૂટ મળી, ત્યારે મિડવાઇફ અનુએ તેને કહ્યું, ‘હું સમજું છું કે તમે કેવી મનોદશામાંથી પસાર થઇ રહ્યાં છો. પણ ત્રણ દિવસમાં હું જોઇ શકી છું કે તમારી હતાશા અને નિ:સહાયતા મારા અનુભવમાં જોયેલી અન્ય સ્ત્રીઓ કરતાં ઓછી છે એટલે તમે એમાંથી બહાર નીકળી જ શકશો.’ અને કેવલ તરફ નજર નાંખતા તેણે ઉમેર્યુ, ‘કેવલભાઇ, તમારે પણ એમને સાચવવા પડશે, અને જરૂર પડે તો અમારી બિરીવમેન્ટ કાઉન્સેલિંગ યુનિટનો સંપર્ક સાધજો. મનોજના મૃત્યુ સમયે તમે બન્ને ત્યાં જઇ ચૂક્યાં છો એટલે શું કરવું એનો તમને ખ્યાલ છે જ.’

પછી વળી શું થયું કે અનુએ કેવલને એક તરફ લઇ જઇ બીજી એક સલાહ આપી.
‘કેવલભાઇ, અહીંની પ્રથા અનુસાર મારે તમારી અંગત બાબતમાં માથું મારવું ન જોઇએ, પણ મારા અનુભવ પ્રમાણે આપણાં લોકોમા આવી પરિસ્થિતિમાં સ્ત્રીઓને થતી હતાશા માટે ક્ષમતા તો શું પણ સમજણેય હજુ આવી નથી. એટલે શક્ય છે કે અન્ય કુટુંબીજનો શ્રુતિને વગોવે. પણ તમારે એની હાલત સમજીને તેના હિતને મોખરે રાખવાનું છે એટલે કહું છું કે ખ્યાલ રાખજો કે શ્રુતિના વલણને જોઇને બીજાં તેને વારેવારે ઠપકો ન આપતા રહે. તેને સહાનુભુતિની જરૂર છે. એક બાળકના મૃત્યુ પછી બીજા તંદુરસ્ત બાળક માટે આ જાતની રિજેક્શનની લાગણી અસામાન્ય નથી.’ અનુએ એક નિષ્ણાતની અદાથી કેવલને ભલામણ કરી.
ઘેર આવ્યા પછી શ્રુતિ ક્યારેક અવાચક બની અનુજને દૂધ પાઈ, એનું નેપી બદલતી, રડતો હોય ત્યારે એને પંપાળતી પણ એનાંમાં માની હુંફનો અભાવ હતો અને અનુજ પણ જાણે એ કળી ગયો હોય તેમ માના હેત માટે વલખાં મારતો હંમેશ રડ્યા કરતો.

એક્વાર કમળાબા બહારથી આવ્યાં ત્યારે અનુજનું દયાજનજ રૂદન સાંભળી સીધાં શ્રુતિના રૂમમાં દોડીને પહોંચ્યા. ત્યારે તેમણે જે દશ્ય જોયું તેથી તે અવાક બની ગયા. અનુજ જમીન પર નિ:વસ્ત્ર પડ્યો હતો અને રડતાં રડતાં ભૂરો થઇ ગયો હતો. જ્યારે શ્રુતિ ખાટલામાં બેઠીબેઠી આરામથી બ્રેકફાસ્ટ ખાતી હતી.
‘અરે શ્રુતિ, જો તો ખરી આ છોકરો રડીરડીને મરવા જેવો થઇ ગયો છે ત્યારે તું આરામથી ખાઇ રહી છે ? એને કંઇ કપડાં પણ નથી પહેરાવ્યાં. ઠંડીમાં ઠૂઠવાઇ ગયો છે, બિચારો !’ કમળાબાએ અકળાઇને બોલતાં જલદી જલદી અનુજને બ્લાન્કેટમાં વીંટી લીધો અને તેને શાંત રાખવાનો પ્રયત્ન કરવા લાગ્યાં.
‘બા, અનુજ કેમ આટલો બધો રડે છે? ભૂખ્યો થયો લાગે છે. મને આપો એને ધવડાવું’ અને જાણે કંઇ જ ના બન્યુ હોય તેમ શ્રુતિએ તેને છાતીએ વળગાડી ધીરે ધીરે ડોલતાં ગાવા માંડ્યું. ‘મુન્ના બડાપ્યારા, મમ્મીકા દુલારા, કોઇ કહે ચાંદ, કોઇ આંખોકા તારા…’
કમળાબા શ્રુતિના આવા વર્તનથી ખૂબ હેબતાઇ ગયાં હતાં. તેમને સાંજે કેવલને પણ વાત કરી અને બન્ને એ નક્કી કર્યુ કે થોડા દિવસો સુધી શ્રુતિને એકલી મૂકી કમળાબાએ બહાર ન જવું.
ત્રણ વર્ષની મોનાને અનુજ સાથે એકવાર રમતાં જોઇ શ્રુતિ મોનાને પૂછવા લાગી. ‘જો તારો ભાઇલો મનોજ, વહાલો લાગે છે તને ?’
‘મનોજ્ નહીં , અનુજ.’ મોના પોતાની કાલીઘેલી ભાષામાં બોલી ઊઠી.

શ્રુતિ એક આંચકા સાથે સજાગ થઇ ગઇ. મોના અને અનુજ બે સુંદર બાળકો હયાત હોવા છતાં, મનોજના મૃત્યુથી કેટલું બધું ગુમાવ્યું હતું એ સમજાતાં શ્રુતિને થયું કે એનું કુંટુંબ ક્યારેય સંપૂર્ણ નહીં કહેવાય. અસહાયતાની લાગણી એને ફરી ઘેરી વળી.

દિવસો વીતતા ગયા પણ પરિસ્થિતિ સુધરવાને બદલે વણસતી ગઇ.
‘તું ક્યાં અભાગિયો મારી કૂખે જનમ્યો ? તું આવ્યો ત્યારથી મારા મનોજને સુખેથી યાદ પણ કરવાનો સમય નથી મળતો !’ એક રાત્રે અનુજને કોટમાં મૂકતાં શ્રુતિ બોલી ઊઠી.
‘અરે શ્રુતિ, આવું વિચિત્ર તું કેમ બોલે છે ? શરમ નથી આવતી તને ?’ બાજુમાં સૂતેલા કેવલથી સહેવાયું નહીં એટલે તેણે શ્રુતિને ઠપકો આપ્યો.
‘હા, તને તો મનોજ હવે યાદ જ નથી રહ્યો. કેટલો નિષ્ઠુર છે તું !’ શ્રુતિએ ચિડાઇને કહ્યું.
મનોજના મૃત્યુ પછી શ્રુતિ પોતાના મૃત બાળક સાથે કલાકો સુધી મનોમન વાર્તાલાપ કરતી. ત્રણ મહીના સુધી એણે મોનાને પોતાની બાની સંભાળ હેઠળ જાણે ત્યજી જ દીધી હતી. તે વખતે મનોજના શોકમાં ડૂબી જવા સિવાય તેની પાસે કોઇ પણ લાગણી માટે સ્થાન નહોતું. એ મનોજના દુ:ખમાં ગાંડી થઇ જવાને કક્ષાએ પહોંચતા બચી ગઇ હોય તો એ ફક્ત કેવલનો પ્યાર અને સહકાર અને કેન્યાથી આવેલા પોતાના બાની વહાલસોઇ માવજત હતાં. આ બધું કેવલને યાદ આવતાં તેણે પ્રેમથી શ્રુતિને આલીંગનમાં લઇ સમજાવા માંડ્યું, ‘ડાર્લીંગ, તું અનુજને અન્યાય નથી કરતી? મનોજ જતો રહ્યો એમાં અનુજનો શો વાંક ? એને તારા વહાલની જરૂર છે. તું તેને આમ તરછોડીશ તો એના કેવા હાલ થશે એ તે વિચાર્યુ છે?’
શ્રુતિએ કેવલની છાતીમાં શરમથી મોઢું છૂપાવી દીધું અને કેવલ હળવે હળવે તેને માથે હાથ ફેરવતો રહ્યો.

પ્રયત્ન કર્યા છતાં અનુજ તરફ ધિક્કારની લાગણી ફરીફરી ઊછળી આવતી એટલે પોતાની નિ:સહાયતા ઘેર આવેલી હેલ્થ વિઝિટરને જણાવતાં શ્રુતિ રડી પડી.
‘મનોજ તો બીમાર અવસ્થામાં પણ ચૂપચાપ પડ્યો જ રહેતો. તકલીફમાં હોવા છતાં તેના રડવાનો અવાજ સુધ્ધાં મેં નહોતો સાંભર્યો. ત્યારે આ અનુજ તો આખો દિવસ રડરડ કરે છે. હું પૂરું સુઇ પણ શકતી નથી. એ મને મારા મનોજને યાદ પણ નથી કરવા દેતો. ક્યારેક એને જોઇને મને થાય છે કે મારા પોતાના બાળક મનોજને બદલે આ પારકું, અજાણ્યું બાળક મને કોઇએ વળગાડી તો નથી દીધું ને ? એનું ગળું ટૂંપી દઇ એને કાયમ માટે ચૂપ કરી દેવાનું ઝનૂન મારા મનમાં ક્યારેક ભરાઇ આવે છે. જેનેટ, મને બીક લાગે છે કે હું એવું કંઇક કરી તો નહીં બેસું ને?’
પરિસ્થિતિની ગંભીરતા સમજતાં જેનેટે પૂછ્યું, ‘તમારા બા કે સાસુ તમને મદદ નથી કરવા આવ્યાં?’
‘મારાં સાસુ મારે પાસે રહે છે. એ ખૂબ સારા છે. એ મારા પ્રત્યે સહાનુભૂતિ બતાડે છે. પણ જેના પર વીતી જ ન હોય તે મારી પરિસ્થિતિની ગંભીરતા ક્યાંથી સમજી શકે?’
‘મોનાનો ખ્યાલ કોણ રાખે છે?’ જેનેટે ચિંતાતુર થઇ પૂછ્યું.
‘પાડોશની બેબી સાથે મોના સવારના પ્લેગએપમાં જાય છે. અને પછી તો મારાં સાસુ તેની સંભાળ લે છે. તેને પણ હું પૂરતું ધ્યાન નથી આપતી એવું મને લાગે છે, પણ એ બહુ ડાહી છે. મને જરા પણ તંગ નથી કરતી. એ તો અનુજને જોઇને ખૂબ ખુશ રહે છે.’ જેનેટને લાગ્યું કે શ્રુતિને નિષ્ણાત મદદની જરૂર છે. એણે બિરીવમેન્ટ કાઉન્સેલિંગ યુનિટમાં શ્રુતિ માટે અપોઇન્મેન્ટ ગોઠવી આપી.

શ્રુતિ કાઉન્સેલિંગ માટે ગઇ ત્યાં બીજી થોડી માતાઓ પણ પોતાનાં મૃત બાળકોના આઘાતને જીરવામાં મદદ માટે આવી હતી. એમની પાસેથી શ્રુતિને ઘણો જ સહકાર અને હૂંફ મળ્યાં.
‘તને ખબર છે શ્રુતિ, મારી જેઇન ગુજરી ગઇ ત્યારે હું તો એવું ગાંડપણ કરતી કે અઠવાડીયા સુધી મને સાઇકિઆટ્રિક હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવી પડી હતી,’ એક સ્ત્રીએ તેને કહ્યું. ‘એવી કપરી સ્થિતિમાંથી પણ હું બહાર નીકળી શકી છું.’
‘તું ચિંતા ના કર, આપણે સાથે મળી નોર્મલ લાઇફ જીવતાં શીખી જઇશું.’ બીજીએ સાંત્વના આપતા કહ્યું.
તો ક્યારેક વળી કાઉન્સેલર સમજાવતાં, ‘તમારી કોઇ પણ પ્રકારની લાગણી માટે શરમ કે સંકોચ રાખ્યા વિના ચર્ચા કરો.’ એ વાત થી શ્રુતિને ઘણું સાંત્વન રહેતું.
વળી કાઉન્સેલર ઉમેરતાં, ‘તમે એમ ન માનતાં કે તમે અપવાદરૂપ સ્ત્રીઓ છો. જે માતાઓએ એક બાળકને ગુમાવ્યું હોય તેઓ પ્રસુતિ પહેલાં અને બાળકનાં જન્મ પછી બારેક મહીના સુધી તનાવ અને નવા બાળકને નકારવાની આ પ્રકારની મનોદશા બીજી સ્ત્રીઓ કરતા વધારે પ્રમાણમાં વધું વેઠે છે એવું સંશોધન દ્વારા સાબિત થયું છે. અસહાયતા, ખોટું કર્યાની લાગણી, હતાશા, ફરીફરી ઉદભવતા શોક જેવી સંવેદનાઓ, સાથે વચ્ચે વચ્ચે ખુશીની લાગણી અને નવજાત શિશુને અઢળક વહાલ કરવાની ચેષ્ટા પણ સામાન્ય છે.’
આ પ્રકારના સહકારથી શ્રુતિને ઘણું આશ્વાસન મળતું રહ્યું. કાઉન્સેલિંગથી તેને ફાયદો થતો લાગ્યો.

ત્યાં તો આશાનિરાશા વચ્ચે ડોલવાતી શ્રુતિના જીવનમાં એક નવો વંટોળ આવ્યો.
પાંચ અઠવાડિયાના અનુજને સખત બ્રોનકિઓલાઇટીસ (શ્વાસનળીની સુક્ષ્મ શાખાઓમાં ઇન્ફેક્શન) થઇ ગયું. શ્વાસ લેવા માટે એને વલખાં મારતો જોઇ શ્રુતિનું હ્રદય રડી ઊઠ્યું. એને મનોજની યાદ આવી અને ફરી પાછી એના મરણની સ્મૃતિ તાજી થઇ. આ વખતે તેણે એ સ્મૃતિને હડસેલો માર્યો કેમ કે એ જાણતી હતી કે તે ક્ષણે અનુજને એકલક્ષી માવજતની જરૂરત હતી. હોસ્પિટલમાં અનુજને ઓક્સિજન પર મૂક્યો. એક તો અનુજ તરફ અન્યાય કર્યાની વ્યથા શ્રુતિને હતી જ. તેમાં હવે એને આ રીતે નિ:સહાય થઇ તરફડતો જોઇ શ્રુતિ પોતાની જાતને વધુ દોષિત માનવા લાગી. એ નહીં જીવે તો પોતે પોતાનો પ્રાણ કાઢી નાંખશે એવી અનુભૂતિ સાથે એના બાળકને કોઇ પણ જાતની આંચ આવે નહીં એ માટે એ તનતોડ મથી રહી.
‘બા, કેવલ, તમે મારાં અનુજ માટે પ્રાર્થના કરશો ને ?’ પ્રભુ એને તો આપણી પાસેથી છીનવી નહીં લે ને?’ હતાશામાં ગરકાવ થયેલી શ્રુતિના આ વાક્યે કમળાબાની આંખો પણ ભીની થઇ ગઇ.
‘બેટા, પ્રભુ એટલો ક્રૂર નથી. આપણા અનુજને જરૂર સારું થઇ જશે’ પીઠ પર હાથ ફેરવતાં એનાં સાસુએ માની ગરજ સારી હોય એવો ભાવ એ સ્પર્શમાં શ્રુતિએ અનુભવ્યો.
ત્રણ દિવસ સુધી બાવરી શ્રુતિ અનુજના ખાટલા પાસેથી ખસી જ નહીં. ચોથે દિવસે અનુજને હોસ્પિટલમાંથી ઘેર લઇ જવાની રજા મળી ત્યારે શ્રુતિએ ‘હાશ’ અનુભવતાં પ્રભુને વંદન કરી મૂક રૂદન કર્યુ.

અનુજને ઘરે લાવ્યા પછી તો એ વધારે કજિયાળો થઇ ગયો હતો. શ્રુતિ તેને છાતીએ વળગાડી ધીરેધીરે ઝૂલાવતી સૂવડાવે ત્યારે જ એ સૂતો. કમળાબા શ્રુતિને પડખે જ ઊભાં રહ્યાં હતાં. કેવલ સમજદાર પતિ હતો. એ પણ એની ફરજમાંથી ડગ્યો નહોતો. એટલે શારીરિક અને માનસિક થાકથી નીચોવાયેલી શ્રુતિને બધું ભૂલી જઇ અનુજને વળગીને શાંત મને બેસી રહેવા માટેનો આ ઉત્તમ મોકો હતો. એની હુંફમાં અનુજ હવે એક્દમ સલામત હતો એવું એ અનુભવવા લાગી. ઘણા દિવસોની ધમાલ અને ચિંતા પછી જાણે એણે નિરાંત અનુભવી. અનુજની સતત શારીરિક નિકટતાથી એ પોતાના શિશુ સાથે એક નવો સેતુ બાંધી રહી. અનુજ તરફ નજર માંડતા એને અનુભૂતિ થઇ કે હવે એનો ચહેરો મનોજથી જુદો દેખાતો હતો. એ મનોજ નથી પણ અનુજ છે અને એનો જ વહાલસોયો પુત્ર છે એ લાગણી એ માણી રહી.

હસમુખો, તંદુરસ્ત અને ચેતનવંત અગિયાર મહિનાનો અનુજ હવે શ્રુતિ અને કેવલના વહાલનો દરિયો બની ગયો હતો અને મોનાનો લાડીલો બેબી બ્રધર. અનુજે હવે મનોજનાં અંગ તરીકે નહીં, પણ પોતાનું આગવું વ્યક્તિત્વ ધરાવતા એક પુત્ર તરીકે માના હ્રદયમાં સ્થાન લઇ લીધું હતું.

(એક સત્ય ઘટના પર આધારિત)

Print This Article Print This Article ·  Save this article As PDF

  « Previous જીવનભર હું મજૂર રહ્યો છું – વિનોબા ભાવે
જેલ – જિગીષા ચૌહાણ Next »   

34 પ્રતિભાવો : હૈયાવલોણું – ભદ્રા વડગામા

  1. anamika says:

    ખરેખર હૈયા ને વલોવી નાખે એવી વાત છે….ખુબ સરસ….

  2. Neela says:

    ખૂબ વલોપાત થાય એવી સત્યક્થા છે.

  3. Nimish says:

    awsome, content was very nice. touching…

  4. આવુંય હોય !!!!! ખરું છે… મારી મમ્મીને તો આવું કશું જ નો’તું થયું..

    હા કોઇ પૂછી શકે કે મને કઈ રીતે ખાતરી છે કે નો’તું થયું !!! પણ હું જાણું છું કે નો’તું થયું …

    મને તો આવું વર્તન ખુબ જ અશક્ય લાગે છે.. !!!!

    પછી ખબર નઈ… એમ તો કહેવત છે ને કે, ગાંડાના ગામ જુદા ન હોય્… !!!

    may be i m exagerating… but m really shocked to know that a mother could behave in such a horrifying way… i dont believe..

  5. urmila says:

    This article is based on ‘true story’ and credit goes to the family members who gave lot of love n understanding to Shruti and made her lead a normal life – my heart goes out to this family who went through this trauma – we need more of these true stories so that people who go through same circumstances – can find some solace n comfort and may be guidance as well

  6. Bhadra Vadgama says:

    Krunal

    As the writer of this story, I would like to tell you that this story IS based on a true incident that happened to a White English woman who of course did not have the support of ‘our’ kind of extended family system. I transferred the idea to make the incident happen in a Gujarati family. So perhaps your belief that no mother can behave this way towards her own baby is totally based on ‘your’ experience of your mother and no one else, perhaps? In our society post-natal depression has not been recognised for a long time, but it doesn’t mean that it doesn’t happen. I would agree that because of the closeknit family and the kind of support our women get during and after childbirth, it is less possible for a Gujarati woman to behave in this way. But after all, motherhood and mother’s emotionas are universal. I write such stories because part of me wants to campaign for such issues which are brushed under the carpet in our society. As Urmilabahen says, if such were to happen in a family, they would know that this IS possible and I would add they should think twice before deciding to dump the woman in a psychiatric institution.

    Thanks for your comments. I am happy it made you react. Discussions are a healthy way of promoting issues.

    I THANK OTHERS FOR THEIR ENCOURAGING REMARKS.

    Regards.
    Bhadra

  7. Ramesh Shah says:

    બહેન ભદ્રા,
    રીડગુજરાતી ની આ સ્પર્ધા માટે મેં લખેલી વાર્તા જ્યારે શ્રીમતી હિમાંશી શેલત ને વંચાવી ત્યારે એમણે બહુ સરસ વાત કહી હતી “વાર્તા એટલે ઘટના નહી પરંતુ ઘટનાનું વાર્તા માં રૂપાંતર.”
    હૈયાવલોણું વાર્તા માટે મને લાગે છે કે અહી ઘટના છે પણ વાર્તા નથી.મારી વાર્તા ને હિમાંશી બહેન ના સુચન પછી મઠારી ત્યારેજ ખ્યાલ આવ્યો કે સત્ય ઘટના અને એના ઉપરથી વાર્તા-બે માં કેટલો ફર્ક છે.આશા છે કે આપ મારી વાત ઉપરના સંદર્ભ થી વિચારશો તો જરૂર સમજી શકશો.

  8. Bhadra Vadgama says:

    Thank you Rameshbhai. That seems to be MY problem. We run a vartavartul and I get similar comments from the well established writers. My stories are suitable for Akhand Ananad’s column ‘Joyelun ane janelun’ . I must work on them and make them into stories. Your suggestions or any from Himanshibahen will be most appreciated.
    Thank you.
    Bhadra

  9. pragnaju says:

    સુંદર વાર્તા.
    એક સત્ય ઘટના પર આધારિત ભદ્રા વડગામાની વાર્તા” હૈયાવલોણું ” હૈયાને વલોવી જાય છે.

    “અનુજને ઘરે લાવ્યા પછી તો એ વધારે કજિયાળો થઇ ગયો હતો. શ્રુતિ તેને છાતીએ વળગાડી ધીરેધીરે ઝૂલાવતી સૂવડાવે ત્યારે જ એ સૂતો. કમળાબા શ્રુતિને પડખે જ ઊભાં રહ્યાં હતાં. કેવલ સમજદાર પતિ હતો. એ પણ એની ફરજમાંથી ડગ્યો નહોતો. એટલે શારીરિક અને માનસિક થાકથી નીચોવાયેલી શ્રુતિને બધું ભૂલી જઇ અનુજને વળગીને શાંત મને બેસી રહેવા માટેનો આ ઉત્તમ મોકો હતો. એની હુંફમાં અનુજ હવે એક્દમ સલામત હતો એવું એ અનુભવવા લાગી. ઘણા દિવસોની ધમાલ અને ચિંતા પછી જાણે એણે નિરાંત અનુભવી. અનુજની સતત શારીરિક નિકટતાથી એ પોતાના શિશુ સાથે એક નવો સેતુ બાંધી રહી. અનુજ તરફ નજર માંડતા એને અનુભૂતિ થઇ કે હવે એનો ચહેરો મનોજથી જુદો દેખાતો હતો. એ મનોજ નથી પણ અનુજ છે અને એનો જ વહાલસોયો પુત્ર છે એ લાગણી એ માણી રહી.”
    આવા અનુભવ ઘણાંને પોતાના લાગે છે!

    તમારી વાર્તા અંગે ત્રણેય નીર્ણાયકોનો મત પણ સરખો રહ્યો છે.બાકી એક નિર્ણાયકને નપાસ કરવાનું તો બીજાને પહેલા વર્ગમાં કે તેથી આગળ મુકવાનું મન થાય!

  10. bharat dalal says:

    It is indeed difficult to believe that a mother can behave with second child! Normally it should be other way around.

  11. Pravin Radia says:

    I have a relation who after the birth of her second child, daughter again, went into post natal depression. From what I understand her mood swings were so unpredictable and aggressive towards her in laws as well as her own family that her husband in desperation was considering a divorce. For the love of his daughters he did not.
    So what does one not believe? That one could suffer from post natal depression ?

  12. Baboochak says:

    Bharat Dalal, perfect point…

    પણ મગજ બાજુ પર મુકી ને માણવા જેવી વાર્તા….

  13. shilpa says:

    Bravo Bhadrabahen !!!
    Congratulation for writing this story and bringing up the topic about which our society is not aware of . ( as i can see from other reader’s comments.)
    Postpartum Depression is very common in women after delivery and every women reacts in different way . As all human being is diferent , all women reacts in a different way. So, to say that it doesn’t exists is completely WRONG .
    Just things doesn’t happen’s to you doesn’t mean that it doesn’t exixts .
    One more thing i would like to tell this readers named Baboochak that this story is not about put your mind away but IT IS ABOUT TO USE YOUT MIND and understand the topic and womes’s feelings otherwise you are what your name says.
    Again, congratulation bhadrabahen for this amazing story and we look forward for more stories like this.

  14. Nim says:

    Congratulations Bhadraben

    You have brought out the feelings of a woman who has lost a child. It is very well written. It brought tears to my eyes while reading this story.

    I hope this brings awareness to others, men and women and understand what women go through during pregnacy, labour and after birth.

    Well done.

    Nim Kerai

  15. Paresh says:

    સારી વાર્તા. વિષયની દ્રષ્ટીએ કદાચ અજુગતુ લાગે પણ અહીં સંયુક્ત કુટુંબ કેટ કેટલી નિરાશાઓમાં હુંફથી આપણને સાચવી લે છે તે આ વાત વાંચ્યા પછી લાગે.

  16. ભદ્રાઆંટી,

    મારો કહેવાનો અર્થ હતો કે PND (Post-natal Depression) કે બીજા શબ્દોમાં Baby Blues જેને કહેવાય છે એ અલગ વસ્તુ છે.. જે મોટેભાગે નવી માતાઓ સાથે બને છે.. અને જેમ તમે કહ્યું તેમ સામાન્ય છે.. અને એના કારણો એ હોય શકે કે,
    – હોર્મોનલ ચેન્જીસ,
    – પ્રેગનન્સી વખતે ફેમીલી તરફથી કેર ન કરાઈ હોય,
    – અન-વોન્ટેડ બેબી હોય..
    આ કારણોના લીધે શક્ય છે કે PND થઈ શકે..

    પણ પાછલા બાળકના મૃત્યુ પછી અને તે પણ એને યાદ કરીને બીજા બાળક ને માટે તિરસ્કાર થવો એ તો જરા એબનોર્મલ કેસ, કે પછી એક્ઝેપ્શનલ કેસ જ લાગે છે..

    PND વિશે વધુ માહિતી અહીંથી મળી શકશે …

    http://www.netdoctor.co.uk/health_advice/facts/depressionpostnatal.htm

    હું કદાચ ખોટો હોઈ શકું છું..

    અને બહેનો વિશેના સમાજમાં પ્રવર્તતા અને ખાસ તો Un-noticed પ્રોબ્લેમ્સ વિશે સજાગતા કેળવવી અને જગાવવી એ ખરેખર જરૂરી છે અને આજના સમયમાં જ્યારે દરેક સામાન્ય ઘરનો પુરુષ કે સ્ત્રીએ વડીલોની ગેરહાજરીમાં દામ્પત્ય ચલાવવાનું હોય ત્યારે દરેકને માટે આવી જાણકારી ઘણી મદદરૂપ બને છે…

    આ ચીજને ખાસતો મારી જાણમાં લાવવા બદલ હું આપનો ખુબ આભારી છું …

  17. Bhadra Vadgama says:

    Bhai Krunal & others
    Now I will tell you more about our Gujarati Sahitya Akademi’s [UK] activities. We run ‘Vartavartul’, ‘Otlo’ [someone reads about a current topic for us & we all contribute our views] & ‘Vadsanvad’ [where I interview an achiever in any field from among the British Gujarati community] alternating the sessions on 1st Saturday of the month. Regularly we have 12 to 15 members who attend the sessions. In Vartavartul, we read one story written by an established published writer and two written by members of the group. And exactly the same sort of discussion that my story has created on this forum takes place in our forum too. The sort of assistance that Rameshbhai has suggested is available from our published writers to the new comers. So maybe I should spend some time doing that with Popatlal Panchal or Vallabh Nandha, 2 of our prominent writers to make it more a story so that it doesn’t come across just as a ‘ghatna’. But I have really enjoyed the discussion and your comments.
    Hi girls! Would you agree that only a man would think this story is readable only ‘if you leave your brains aside’? But we should feel good that a man like Krunal is at least ready to accept a woman’s point of view & discuss it further. Thanks for the site, Krunal. I will look at it.
    Once a creative piece gets public, it stops being the author’s property and the public takes over, so say whatever you want to. I am enjoying it.
    Bhadra

  18. Asha says:

    I have gone through loosing first child after staying with him 42 days.But this experience does not look normal to me. We never had any family member with us but hindu philosophy helps recovering. I was very greatful when I got my second son. You cannot forget your child but take it as god’s wish and move forward.

  19. કૃણાલ says:

    રજૂઆત ખૂબ જ હ્રદયસ્પર્શી છે. વાર્તા વાંચીને ઘણી બધી વાતો મારા નજર સમક્ષ આવી ગઇ.

    ઉપરની રજૂઆતને ના માનનાર લોકોને હુ એટલુ કહીશ કે માણસની માનસિકતાને સમજવી ખૂબ જ અઘરી વસ્તુ છે. જો આ વાતનો અનુભવ જ કરવો હોય તો 2-3 દિવસ કોઇ સરકારી હોસ્પિટલના મનોચિકિત્સક વિભાગમાં સમય વિતાવો. માણસના જીવનમાં બનતી નાની નાની ઘટનાઓ કેવી રીતે માણસની માનસિકતા બદલી નાંખે છે એ સમજાઇ જશે. ઉપરની રજૂઆતમાં કુટુંબના પૂરતા સપોર્ટથી બાળક અને માતાની જીંદગી ફરી સામાન્ય થઇ ગઇ પરંતુ બધા માણસો એટલા નસીબદાર નથી હોતા.

    ભદ્રા બહેનને આવી અજુગતી પણ સમાજમાં પ્રવર્તતી સમસ્યાને ઉજાગર કરવા બદલ અભિનંદન.

  20. rita saujani says:

    Well done for bringing the issue out in the open. Ladies in particular do struggle alone to deal with their emotional upheavel.
    As a happy memory brings good moods sad events come back to haunt one as well and at that time one can not be logical about the events and can react in unpredicted way.
    I saw a young mum suffering from PND when I was very young and even though I did not understand it then I realise over the years what was her problem.
    I remember her family saying about the young mum “Gandi thai gai chhe!”
    I hope this story awares the public about emotional problems.
    Keep up the good work.

  21. urmila says:

    After reading the comments above – it seems that our community is aware of PND -Thanks goes to Bhadraben for writing the true story and bringing awareness about PND

  22. Bhadra Vadgama says:

    Someone suggested to me that I should have kept the names of the characters English, then nobody would have reacted in this way; but I wanted to make Gujaratis aware of the issue. Initially I too had made the mother-in-law behave in the way Rita’s mum was treated, saying about her daughter-in-law -‘gandi thai gai chhe. But I changed the plot again to make a point that કુટુંબના પૂરતા સપોર્ટથી બાળક અને માતાની જીંદગી ફરી સામાન્ય થઇ ગઇ as Krunal has said above.

    Krunal, I did look at the site and found it interesting. In this story the woman is suffering not only from PND but it is enhanced by her bereavemnt over the death of her previous baby. You may want to read further about bereavement on

    http://en.wikipedia.org/wiki/Grief

    but I quote this from it ‘Our response to loss is varied and researchers have moved away from conventional views of grief (that is, that people move through an orderly and predictable series of responses to loss) to one that considers the wide variety of responses that are influenced by personality, family, culture, and spiritual and religious beliefs and practices.’ So Ashabahen was able to cope with her grief because of her inner strength and her religious beliefs, despite any family support.
    Thank you again to you all.
    Bhadra

    Not too long ago even PMT was not recognised among our women, now at least we are able to discuss such issues, including PND openly.

  23. preeti hitesh tailor says:

    બહુ જ સરસ વાત!! માતાનુ હ્યદય કેટલું સંવેદનાથી સભર હોય છે !! અહીં એક વિચાર આવે છે ! ભારતમાં કન્યાભૃણહત્યા કરાવતી માતાનું મન શું આવો વલોપાત નહીં અનુભવતું હોય ? આ માત્ર મારો વિચાર છે…
    Hearty congratulations to Bhadraben..
    You can put the emotions of mother into the words…

  24. Bhooman says:

    Congratulations Bhadraben, very nice try to improve the awareness of PND especially in Gujarati community where the presence of PND has always been neglected (eventhough there has always been knowledge and treatment available from Ayurveda kaal).

    Though from creating awareness point of view, it was one of the best article; it is difficult to consider it as a good quality story telling.

    For some of the comments above, there is no point in argueing whether these emotions are real or not, simply because the story is based on real life experience. You should be thankful that you didn’t go through it yourself.

    Keep it up Bhadraben, I hope you use your telent in expressing other humanitarian issues to grow awareness in community.

  25. Ashish Dave says:

    Congratulations for a nice story.
    Ashish Dave
    Sunnyvale, CA

  26. Maitri Jhaveri says:

    Congratulations & Thanks a lot Bhadraben..for giving such a nice article for awarness..Very few Men understands such emotions,in this story,husband- Keval is really very genuine & supportive, without his understanding, support & love, Shruti could never come out of this trouma…
    Thanks Again Bhadrabe…
    Plz publish more of these kind of articles for awarness…

  27. Dineshchandra Patel says:

    મગજ પર ધ્યાન આપ્યા વિના વાન્ચ્વા જેવિ વાર્તા.

નોંધ :

એક વર્ષ અગાઉ પ્રકાશિત થયેલા લેખો પર પ્રતિભાવ મૂકી શકાશે નહીં, જેની નોંધ લેવા વિનંતી.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.