વરસો આગળનાં પાછળનાં – હરીશ મહુવાકર

[‘કુમાર’ સામાયિક ડિસેમ્બર-2007 માંથી સાભાર.]

વહેલી ઉઠાડી હતી અનમોલને. કમને એણે પોતાનું થોડું કામ કર્યું. અનિચ્છા છતાં અમારે એને તૈયાર કરવી પડી. સવારે વડોદરા જવા આઠની બસમાં અમે બેઠાં ત્યારે અનમોલને પણ નિરાંત થઈ. અનમૉલ ઘડી વાર ખૉળામાં બેઠી. નીચે ઊતરી. એની મમ્મી પાસે ગઈ. બારી બહાર જોવા લાગી. મમ્મીનો દુપટ્ટો ખેંચ્યો. મારી પેન લીધી. આંખો ઉપરનીચે કરી. ડાન્સ કરતી હોય તેમ શરીરને હલાવ્યું. મારા ખૉળામાં બેસીને શરીરને લંબાવ્યું. મારી દાઢી પર હાથ ફેરવ્યો. મજા પડી. રમત થઈ. ખરબચડું લાગ્યું એટલે મારી સામે ફરી, એના માથાને મારા માથા સાથે હળવેથી અફળાવ્યું. પોએમ્સ ગાવા માંડી. બસમાં ગીતો વાગતાં હતાં તેની સાથે ઝૂમવા માંડી.

એ કંઈક ને કંઈક પૂછ્યાં કરતી અમને ને અમે એને જવાબો આપતાં રહેતાં ને રીતે વાતો કરતાં રહ્યાં. ઠંડક વધી સ્હેજ. હલનચલન ઓછું થયું. એને મારા ખૉળામાં સરખી બેસાડી. માથા પર હાથ ફેરવવા માંડ્યો ને થોડી વારમાં તે ઊંઘી ગઈ – સાવ નિશ્ચિંત બનીને. અમે પણ નિશ્ચિંત બની ગયાં. વહેલી ઊઠી હતી. હવે મજેથી નિંદર કરી શકશે એથી ઉત્પાત પણ એટલો ઓછો રહેશે.

દીકરીના પિતા હોવું એક સુખદ ઘટના છે. મારી દીકરી અનમોલના આવવાથી મારી જિંદગી બદલાઈ. નવો દષ્ટિકોણ મળ્યો અને હવે જગત પહેલાના કરતાં મજાનું લાગે છે. કેટલી બધી બાબતોની ગહનતા હાથ લાગી ! અણસમજાયું સમજી શકાયું. લાગણીઓની પરિભાષા અને તેનું મૂલ્ય હૈયાવગું કરી શકાયું. અનમોલ અત્યારે છ વર્ષની છે. ખૂબ વ્યસ્ત હોઉં છતાં એના માટે અચૂક સમય કાઢી લઉં. બહાર ફરવા કે બગીચામાં અમે જઈએ. ઘરઆંગણે દોડમદોડી કરીએ. તે કહે તે હું રમું ને હું કહું તે એ રમે. વાર્તાનું પણ એવું જ. એ મને વિષય કે વસ્તુ, વ્યક્તિ કે પ્રાણી કે તેને ગમતી વસ્તુનું નામ કહે તેની વાર્તા મારે બનાવવાની અને સંભળાવવાની. તેની શાળા, શિક્ષક અને દોસ્તોની વાતોથી મારું મન હિલ્લોળાયા કરે – ભર્યા ડેમનાં પાણીની માફક. ઘર આખાનું અસ્તિત્વ ચંચળતા, મજા-મસ્તી, નિર્દોષતા, આતુરતા અને કલ્લોલથી વીંટળાયેલું રહે. સતત ખેવના રાખુ દીકરીની. એના વિકાસની ચિંતા હરપળ રહે. એના ગમા-અણગમાને પામતો રહું સતત. એનું વલણ, એની ક્રિયા-પ્રતિક્રિયા નોંધું. દિવસ આખો ધમાચકડી કરી રાત્રે શાંતિથી સૂઈ જાય ત્યારે ખૂબ વ્હાલ ઊભરાઈ આવે એના નિર્દોષ ચહેરાને જોઈને. કોઈ દૂરની દુનિયામાં સરી પડાય.

મારી જમણી બાજુની સીટ પર મારા પડોશી મિ. બૅનરજી અને તેની દીકરી રેણુ બેઠાં હતાં. રેણુનું મન ચંચળ હોય તેમ લાગી રહ્યું. બારી બહાર નજર કરે, મૅગેઝીનનાં પાનાં ઉથલાવે, આંખો બંધ કરે, શરીરને લંબાવે, પગને હલાવે. વળી, આંખો ખોલી વાળની લટને સરખી કરે. વારેવારે ડૅડીને જોયાં કરે. ડૅડી સામે જુએ ત્યારે એ અહીંની દુનિયામાં ન હોય એમ લાગતું. કોઈ દૂરની દુનિયાનું અસ્તિત્વ એનામાં આવી જતું હોય તેમ લાગતું. એ મરક-મરક હસી પડતી ને વળી મૅગેઝીનનાં પાનાં પર આંખો સ્થિર કરતી. મિ.બૅનરજી ઊંઘતા હતા. ચહેરો સ્થિર અને શાંત. કોઈ સમાધિસ્થ ઋષિ લાગતા હતા. ક્યારેક ચહેરા પરની ચમક વધતી, કોઈ ભીતરી ભાવો ઊપસી આવતા હોય તેમ ! એકદમ નિશ્ચિંત અને હળવા લાગતા હતા. મને મજા પડી. હું રેણુ અને મિ. બૅનરજીને અવાર-નવાર જોયા કરતો હતો. બસમાં ગુંજતાં મધુર ગીતોને લીધે મારું મન ગતિ કરી રહ્યું. એ કઈ દિશામાં ઊડતું હતું તેની સમજ પડતી નહોતી. કોઈ જગ્યાએ હું ખેંચાતો હતો. અનમોલના માથા પર હાથ ફેરવવા લાગ્યો. રેણુ અને મિ. બૅનરજી મારામાં પ્રવેશી ગયાં. પછી કિન્નર-લોક ઊઘડી આવ્યો. શાશ્વત આનંદ મળી રહ્યો. આગળનાં વરસો ધીમે ધીમે ખૂલી રહ્યાં.

કોઈ પણ બાબત લાંબી ટકતી હોતી નથી. સ્થિતિ તુરંત બદલાઈ જાય છે ને ! સુમધુર ગીતોની જગાએ ઉદાસીન, કરુણ ગીતો વાગવા માંડ્યાં. રેણુ પર તેની અસર પહેલા થઈ. ચહેરો અને આંખો ખેંચાયાં ને તંગ થયાં. બસની છતને તાકી. સરખું ન બેસી શકાયું હોય તેમ સહેજ ઊભી થઈ ડ્રેસ સરખો કરી, ટટ્ટાર થઈ બેઠી. મોં પર હાથ ફેરવ્યો. ચિકાશ વધી હતી. દુપટ્ટો ફેરવ્યો. શરીરને લંબાવ્યું. હાથને ખૉળામાં રાખી આંખો બંધ કરી. હૃદયમાં મૂંઝારો થતો હોય તેમ લાગ્યું. બારી ખોલવા જેવું કર્યું. કશુંક શોધતી હોય તેમ ડોક ફેરવતી રહી. મારામાં ઉદાસીનતા આવવા માંડી. મન વ્યાકુળ થયું. રેણુ મારામાં પ્રવેશી જાણે. શરીર ઢીલું થયું. ઊંડો શ્વાસ લેવા માંડ્યો. કપાળે પરસેવો બાઝ્યો. ગળું સુકાયું. અનમોલની મમ્મી મારી આ સ્થિતિથી અજાણ હતી. એની આંખો બંધ હતી. લગભગ સૂઈ ગઈ હોય એમ લાગતું હતું. એને ખલેલ ન પહોંચે એમ પાણીની બૉટલ લઈ અનમોલ પણ ન જાગે તેની કાળજી રાખતા પાણી પીધું. સારું લાગ્યું. શરીર હળવું થયું.

કરુણ ગીતોથી ઉદાસીનતા ઘેરી થઈ. ડ્રાઈવર આવાં ગીતો શા માટે વગાડતો હતો એનું આશ્ચર્ય થતું હતું. ખુશીના માહોલને બદલી નાખવાનો એને શો અધિકાર હતો ? ઘડીભર થયું, લાવ એને કહી દઉં કે આવાં ગીતો વગાડવાનું બંધ કરે. પણ એમાં એનો શો વાંક ? એ એને ગમતું કરે. રોજનું થયું. એને જવા-આવવાની રોજિંદી એકધિકતા ટાળવાને સાવ અજાણપણે આવાં ગીતોની કેસેટ ચડાવી હોય. અમે ભાવાવેગમાં આવી ગયાં. સામેલ થયાં એ અમારો વાંક કહેવાય. એનામાં આવા ભાવ આવ્યા હશે ? એ પળે ગીત ગુંજી ઊઠ્યું :
‘બાબૂલ કિ દૂઆએં લેતી જા, જા તુજકો સુખી સંસાર મિલે મઈકે કી કભી ના યાદ આયે, સસુરાલમેં ઈતના પ્યાર મિલે…’
અત્યાર સુધી જાળવી રાખેલા સર્વ બંધનો તૂટી પડ્યાં. રેણુની આંખો ઊભરાઈ. કાબૂમાં રાખવાની કોશિશ ઘણી કરી જોઈ, પણ ઝરો પાતાળમાંથી નીકળ્યો હતો. જબરો ઉત્પાત મચી રહ્યો. બાળપણની દુનિયા એને ખેંચી ગઈ. ડૅડીનો લગાવ જ એના આંખમાંથી બહાર આવ્યો હતો.

મારી સ્થિતિ રેણુ કરતાં જુદી નહોતી. રેણુ અને મિ. બૅનરજીને જોયાં કર્યાં. અનમોલને પણ જોઈ લેતો. આ બધા ભાવજગત વચ્ચે મિ. બૅનરજી હજુય ઊંઘતા હતા. તેમને ક્યાંથી કશી ખબર હોય ! શું આટલા બધા એ દૂર જતા રહ્યા હશે કે પોતાની દીકરીનાં સંવેદનોય પામી ન શકે ? મેં મનને વાર્યું. મિ. બૅનરજી પ્રત્યે સહાનુભૂતિ થઈ. દીકરીની નિશ્ચિંતતાથી એને સંતોષ હતો, કદાચ એટલે જ એમના મનમાં કોઈ બાબત પ્રવેશી નહીં હોય. બચપણથી લઈ આજ દિવસ સુધીની એની યાત્રા એટલી તો સભર હશે કે ત્યાં કોઈ કમી મહેસૂસ નહીં થતી હોય. મિ. બૅનરજી તમે કેટલા ધન્ય છો ! મેં મને જ કહ્યું : ‘સાચું સુખ હતું આ. ખુશી સર્વ હતી આ. વ્હાલસોઈ દીકરીને પરણાવી તેની ખુશી મેળવવી એ શું જીવનનું સર્વસ્વ નથી ? પહાડ નદીને મુક્ત કરતો હશે ત્યારે એનેય કદાચ આ લાગણી જ અનુભવાતી હશે.’ મેં મને મિ. બૅનરજીની જગ્યાએ મૂકી જોયો અને રેણુમાં અનમોલને મૂકી. આગળનાં આવનારાં વરસોની કલ્પનામાં મન વિશાળ આકાશ બની ગયું – અનેક તારકો, ગ્રહો, નક્ષત્રોથી ભર્યુંભર્યું.

હોલ્ટ આવ્યો. અનમોલને મેં એની મમ્મીના ખૉળામાં મૂકી. એ જાગી ગઈ. મારી સાથે નીચે ઊતરી. ફ્રેશ કરાવી, બિસ્કીટ લઈ આપ્યાં. એની મમ્મી પાસે એ ચાલી ગઈ. વેફર્સ લઈ રેણુ પણ બસમાં ગઈ. મિ. બૅનરજી અને હું રેસ્ટોરાંમાં બેઠા. મેં ચા પીધી, એમણે સીગરેટના કસ ખેંચ્યા.
‘હાઉ ડૂ યૂ ફીલ મિ. બૅનરજી ?’
‘ફાઈન, થેંક યૂ.’
‘તમને સીગારેટ ફૂંકતા અવારનવાર જોઉં છું. ઈટ અફેક્ટ્સ.’
‘નથિં ઈઝ લેફટ મિ. દેસાઈ. જીવનને પૂરેપૂરું માણ્યું છે. વૉટ એલ્સ આઈ રિક્વાયર !’
‘રાઈટ. એ દેખાય છે તમારી દીકરીમાં.’
‘થેંક્સ મિ. દેસાઈ, પણ તમે એમ કેવી રીતે કહો છો ?’
‘તમને કશી ખબર નથી. તમે સૂતા હતા ત્યારે રેણુ તમને જોયાં કરતી ને ખુશ થયાં કરતી. તમને ખબર નહીં હોય કે ‘બાબુલ કિ દુઆએં….’ ગીત વાગતાં એ રડી પડી હતી. મૂંગું મૂંગું ઘણું રડી. હું સ્પષ્ટ જોઈ શકતો હતો. તમારા પ્રત્યેનો એનો ભાવ જોઈ શકાય. તમે ખરેખર ખુશનસીબ છો આવી લાગણીશીલ સ્નેહાળ દીકરી પામીને.’
‘આઈ ટૂ વેપ્ટ મિ. દેસાઈ, હું પણ રડ્યો.’
મને આશ્ચર્ય થયું. ધારણાથી ઊલટું થયું કે ધારણા મુજબનું તે જ ન સમજાયું. હવે ખબર પડી કે ઉપર દેખાતા શાંત ચહેરામાં ઊંડે ઊંડે કોઈ દર્દ હતું, જે મારાથી ન પામી શકાયું.
‘શા માટે ?’
‘માઠું નહીં લગાડતા, તમારી પાસે જરા હૈયું હળવું કરું તો.’

પછી પહેલા વરસાદના આગમન બાદ અહીંતહીં ન દેખાયેલાં અનેક બીજ લીલું ઘાસ બની ઊગી નીકળે તેમ અનેક વસ્તુઓ મારી સામે આવી. રેણુ છવ્વીસની થયેલી ને એ ચોપનના. એકમાત્ર સંતાન. લાડકોડથી ઉછેરેલી. નહવડાવવી, કપડાં પહેરાવવાં ને વાળ ઓળી દેવા સુધીનું જતન કર્યું હતું. ચૉકલેટથી લઈ રમકડાં અપાવ્યાંની ખુશી અરસ-પરસ મળી હતી. પહેલી વખત બાર્બી ડૉલ મળેલી ત્યારે એ એને લઈને સૂતી હતી તે ક્ષણોનો આનંદ અકબંધ. બાર્બીનાં કપડાં, ફર્નિચર, ઢીંગલીઓથી ઘર ભરી આપેલું. નવાં કપડાં-રમકડાં હરદમ. પછી ટ્રાઈસિકલ, સાઈકલ ને મોપેડ સુધીની સવારી. એઓ સ્પષ્ટ ભાષા બોલતા એથી રેણુની ભાષા પહેલેથી સ્પષ્ટ રહી. ઘરની દીવાલો પરનું ચિતરામણ એને પેઈન્ટિંગના ક્ષેત્ર સુધી લઈ ગયું. અક્ષરો સાફસુથરા નીવડ્યા. પહેલી વખત એનું શાળાએ જવું, એકલા મૂકીને આવવું અકારું થઈ પડેલું. વહેતી નદી અટકી ગઈ હતી જાણે. શાળાએથી હસતી-કૂદતી બહાર આવી ત્યારે જીવ સંધાયો. શાળા, હાઈસ્કૂલ ને કૉલેજ મોસમી ઘાસ-ફૂલ માફક ઝડપથી ગયાં. મિ. બૅનરજી ઊઘડ્યા હતા. નદીનો પટ વિસ્તર્યો હતો. ઉપરવાસ બરફ પીગળવાને લીધે વહેણ વિસ્તર્યું હતું ને ફોર્સ પણ વધ્યો હતો. પહાડને પણ નિર્બંધ થવું હતું. પણ મારી ધીરજ ગઈ. હું તણાયો. મિ. બૅનરજીને પકડ્યા સિવાય બહાર આવવું અશક્ય થઈ પડ્યું. બાવડું પકડી જ લીધું.
‘બટ વ્હાઈ ડિડ યૂ વીપ મિ. બૅનરજી ?’
‘કમિંગ કમિંગ મિ. દેસાઈ; એ દિવસ યાદ આવે છે. એ નાજુક હતી, માત્ર ત્રણ વરસની નાની અમથી જીદ કરી બેઠી. મારા હાથ એના ગાલ, પીઠ અને પગ પર ગયા. હું રાક્ષસ થઈ ગયો હતો. સૉળ ઊપસી આવેલા. આજેય મારા હૃદયમાં એ છે. એ પછી મારા આખા શરીરે કાંટા ઊગ્યા. હું બેસી રહ્યો. ન રહી શક્યો. એને તેડી લઈ નીકળી પડ્યો ઘરની બહાર. બગીચામાં ફેરવી. ઘોડેસવારી કરાવી. ચકડોળમાં બેસાડી. આઈસ્ક્રીમ ખવડાવ્યો. ચૉકલેટ ને નવાં રમકડાં આપ્યાં. અનેક વાનાં કર્યાં, પણ બોજ હૃદય ઉપર રહ્યો જ. પણ એ તો તદ્દન ભૂલી ગઈ બધું. બધે આનંદ લેતી રહી. હળવા ફૂલશી ઊઘડતી રહી. પતંગિયું બની નવા નવા ફૂલ પર બેસી મજા માણી. ઘરે પાછા ફર્યા ત્યારે હું માંડ માંડ પેલી રાક્ષસી દુનિયાને દૂર દૂર હડસેલી શકેલો. રાત્રે એ સૂઈ ગઈ ત્યારે એના ચહેરા પર હાથ પસવારતા ડર લાગ્યો. જાતને ખૂબ કોસતો રહ્યો.’

મિ. બૅનરજીનું પકડેલું બાવડું ગતિમાન પ્રવાહમાં છૂટવાની અણીમાં હતું. એમની આંખો સજળ થઈ, મારી પણ. બસનું હૉર્ન સંભળાયું. બસ આગળ ચાલી. મિ. બૅનરજી સાથે હજુ મારે વાતો કરવી હતી. મેં શ્રીમતીને કહ્યું. એમણે મિ. બૅનરજીની જગ્યા લીધી ને અમારી વાતો આગળ ચાલી.
‘એ ગંભીર પ્રકૃતિની છે. દરેક બાબતને બરાબર જુએ, જાણે અને ઠાવકાઈથી કામ કરે. કોઈ વખત અમસ્તુંય સૂચન કર્યું હોય તો એના દિમાગમાં વસી જાય. મારા થાક, ગમા-અણગમા રુચિ-અરૂચિને એ પામી જાય છે. કોઈ તકલીફ પડવા દીધી નથી મને. આનંદથી એ રહી છે; પરંતુ હવે નથી હોતી ત્યારે….
‘ત્યારે ?’
‘ખૂબ યાદ આવી જાય છે. એનાં ડ્રેસ, પુસ્તકો, ચપ્પલ, ફોટા અને અનેક લાવેલી વસ્તુઓ જોઉં ત્યારે હૈયું કાબૂમાં રહેતું નથી. કોઈને ખબર નથી હોતી અને ગેલૅરીમાં છાપું લઈ વાંચતાં રડી લઉં છું…’ મને યાદ આવે છે. અનમોલ અને હું આંગણામાં રમતાં હોઈએ ત્યારે મિ.બૅનરજી અચૂક એમની ગૅલેરીમાં આવીને બેસે. સામાન્યત: એ પોતાનામાં વ્યસ્ત રહેતા હોય છે એથી એમને કે કોઈને ખલેલ નહીં પહોંચાડવાનો મારો સ્વભાવ રહ્યો છે.
‘ડૅડી, મને તમારી પાસે બેસવું છે.’ અનમોલે મારી પાસે આવીને કહ્યું. મેં એને ખોળામાં લીધી. ‘ડૅડી, મને ભૂખ લાગી છે.’ એની મમ્મીએ થેલામાંથી બિસ્કીટનું પૅકેટ કાઢી આપ્યું.
‘આવો બહેન, તમે અહીં આવી જાવ.’
‘ના… ના… મિ. બૅનરજી કોઈ પ્રોબ્લેમ નથી. પ્લીઝ, વાત ચલાવો આપણે. મને એ કહો, રેણુ ખૂબ યાદ આવે ત્યારે તમે શું કરો છો ?’
‘બચપણથી લઈ આજ દિવસ સુધીની શક્ય તેટલી સ્મૃતિઓ સાચવી છે. ઍલ્બમ લઈને બેસું ને ક્ષણ પછી ક્ષણનો સરવાળો થતો રહે છે. તાદશ્ય થઈ જાય બધું ને આનંદ આનંદ જ મળે, પણ એ હવે અહીં નથી એવું સતત થાય. એકલતા આકરી લાગે. એની ચિંતા થવા માંડે. વળી, એની દરેકે દરેક વસ્તુ સાથે જોડાયેલ યાદ સળવળે. હૃદય ઠંડુંગાર થતું લાગે. શ્વાસ થંભતો અનુભવાય. અટવાઈ જવાય. ગૂંચવાયા કરું. શ્રીમતી વારે-ટોકે, બાજુમાં આવી સહારો આપે, બધું નકામું થઈ જાય. પછી ફોન હાથમાં લેવાઈ જાય ને વાત કરી લઉં. એની ખુશીની વાતો સાંભળી એકલતા ક્યાંયની ક્યાંય ઊડી જાય, જાણે હતી જ નહીં એમ. અને ટકી જવાય છે.’
‘ડૅડી, મમ્મીને બોલવોને, પ્લીઝ…’
‘થોડી વાર બેટા હોં; OK ? અંકલ હમણાં જતા રહેશે.’
‘પણ સાચું કહું મિ. દેસાઈ, મને તમારી ઈર્ષ્યા આવે છે.’ કહેતા કહેતા એમણે અનમોલના માથા પર હાથ પસવારી માથું થપથપાવ્યું.

હું ચમક્યો. આ તબક્કે પણ આ માણસમાં ઈર્ષ્યા ! પણ મારા હાવભાવની એમણે કોઈ નોંધ લીધી નહીં. વાત ચાલુ રાખી : ‘મારી ઘણીય વખતની ઉદાસીનતામાં તમે મને જાળવ્યો છે.’
આનાથી વધુ આશ્ચર્ય તે એ કે માણસ ઘણો સંકુલ હોય છે તેવું સાંભળેલું. અત્યારે તે યર્થાથ લાગ્યું. ભાગ્યે જ એમના ઘેર ગયો હોઈશ હું અને મને સંભળાવે કે હું એની ઉદાસીનતામાં એમને જાળવી લઉં છું.
‘તમે સાંજના વખતે અનમોલ સાથે રમો છો. સાઈકલ પાછળ દોડતા હો છો. સંતાકૂકડી રમતા હો છો – ફૂટબોલ કે લંગડી કે કૂદમકૂદ, દોરડાકૂદ કે દડાફેંક, તમારી એ મસ્તીભરી ચીચિયારીઓ, આશ્ચર્ય આનંદના એ ભાવ, તમારું સાચુંખોટું રિસાવું, છેતરાઈ જવું-છેતરવું મેં ઝીણવટથી જોયું છે એની તમને નહીં ખબર હોય. તમને જોતાં જોતાં હું તમારી જાતમાં ઊતરી જાઉં છું. અને અનમોલ રેણુ બની જાય છે. તમારો સ્વર્ગીય આનંદ મારો આનંદ બની રહે છે. મને ખોવાયેલાં, પાછળ રહી ગયેલાં વરસો મળી આવે છે.’
‘ઓહ મિ. બૅનરજી ! આમ તો કદી મેં વિચાર્યું જ નહોતું.’ હું એમને તાકી રહ્યો. શું બોલવું તે કંઈ સૂઝ્યું નહીં. કોઈ શબ્દો જ આવતા નહોતા. નહોતી આવતી કોઈ કલ્પના.
‘આમ ચાલ્યા કરે છે જિંદગી મિ. દેસાઈ. ચલ બેટા અનમૉલ, તારા ડૅડી સાથે ઘણી વાતો કરી. બી વિથ યૉર મમ્મી, માઈ લવલી ચાઈલ્ડ ઓ.કે ?’

ગાલે ટપલી મારતા એ ઊભા થયા. શ્રીમતી આવીને બેઠાં. પણ બાકીની મુસાફરી દરમ્યાન અનમોલ-રેણુ-મિ.બૅનરજી અને હું અરસપરસ થતાં રહ્યાં. મારું મન આગળનાં વરસો ને પાછળનાં વરસોમાં ડૂબકી લગાવતું રહ્યું.

Print This Article Print This Article ·  Save this article As PDF

  « Previous રાઈ જેવડું દુ:ખ – રીના મહેતા
હિંમત : મારો દોસ્ત – મોહમ્મદ માંકડ Next »   

11 પ્રતિભાવો : વરસો આગળનાં પાછળનાં – હરીશ મહુવાકર

  1. Hiral Thaker "Vasantiful" says:

    ખુબ જ સરસ.

    શરીરની આરપાર, લાગણીની અરસપરસ. પાત્રો બદલાય છે, પણ લાગણીઓ એની એજ રહ છે.

  2. કુણાલ says:

    સુંદર વાર્તા … માર્મિક વર્ણનો… અને દીકરીના પિતા હોવું સાચે શું છે તેની ઘણી ઊંડી ઝલક મળી રહી … !

  3. Ambaram K Sanghani says:

    સરસ વાર્તા. દીકરી વિનાનો સંસાર અને બાપ બન્ને અધુરા હોય છે! એક વાદળી જાણે આકાશનાં ખોળે રમે એમ દીકરી બાપનાં ખોળે રમતી હોય એ દ્રશ્ય જ અલૌકિક છે.

  4. Veena Dave,USA. says:

    સરસ.

  5. સરસ વાર્તા. મારા દીકરાની દીકરી સાથે રમવાની યાદો તાજી થઈ.

  6. nayan panchal says:

    ખૂબ જ સુંદર વાર્તા.

    મને એક વાતની સમજ નથી પડતી. આપણા ગ્રંથોમાં મોહમાયાને સર્વ દુઃખોનુ મૂળ કહ્યા છે, પરંતુ તે જ આપણી સમાજ વ્યવસ્થાના પાયામાં છે, તો કરવું શું?

    નયન

  7. Dhaval B. Shah says:

    સુન્દર નિરુપણ.

  8. ભાવના શુક્લ says:

    ખુબ જ સરસ. ભાવનાત્મતાની પકડ ઢીલી કર્યા વગર એક પિતા, પુત્રીના પિતાની લાગણીઓનુ સજળ વર્ણન.

  9. jigna says:

    શ્રી નયન પંચાલ,

    જેમ ગીતામાં લખ્યું છે, કરમ કરો, અપેક્ષા વિના.

    જો આપણે બીજાની ખુશી અને જરુરીયાત ને ધ્યાન રાખી ને કાયૅ કરે, ( તો એને દુખ્ દેવાનો અફ્સોસ થતો નથી)અને બદ્લામાં કોઈ અપેક્ષા ન રાખે, ( જેમ કે બદ્લા માં માન, સન્માન, પૈસા, મદદ,અધીકારપણુ (જેમા પતિ-પત્ની, મા-બાપ્ અને દિકરો-દિકરી,કે પ્રેમી-પ્રેમીકા,નોકર્-માલિક વગેરે) ) . તો દુખઃ થવાનું કારણ હોતું નથી. પણ મુળ વાત એ છે કે સંપુર્ણ અપેક્ષારહીત થવું એ ખુબ અઘરી વાત છે.
    અને એજ મોહમાયા છે. મારી સમજ પ્ર્માણે.

નોંધ :

એક વર્ષ અગાઉ પ્રકાશિત થયેલા લેખો પર પ્રતિભાવ મૂકી શકાશે નહીં, જેની નોંધ લેવા વિનંતી.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.