મનપાંચમનો મેળો – હરનિશ જાની

[હાસ્યરચનાઓના પુસ્તક ‘સુશીલા’માંથી સાભાર. રીડગુજરાતીને આ પુસ્તક ભેટ મોકલવા માટે શ્રી હરનિશભાઈનો (અમેરિકા) ખૂબ ખૂબ આભાર. આપ તેમનો આ નંબર પર +1 609-585-0861 અથવા આ સરનામે harnish5@yahoo.com પર સંપર્ક કરી શકો છો. પુસ્તક પ્રાપ્તિની વિગત લેખના અંતે આપવામાં આવી છે.]

જે લોકો ઈન્ટરનેટ વાપરે છે તેમને અનુભવ હશે કે તેમના પર અજાણ્યા લોકોની જાત જાતની ઈ-મેઈલ આવે છે. ઘણી વાર તેમાં જોક્સ, ચિત્રો અને જાતજાતના લેખ હોય છે. મોટે ભાગે બધી જાતનો કચરો આવે છે. અમારા બે-ત્રણ મિત્રો દર શુક્રવારે આ પ્રકારની દશ-વીસ મેઈલ મારા જેવા મિત્રોને ધકેલી દે છે. આ કામ તેઓ તેમની ઑફિસના કમ્પ્યૂટરથી કરે છે – ઑફિસના સમયે જ. આજકાલ જેઓ કમ્પ્યૂટર ફિલ્ડમાં છે તેઓ તો પોતાની આવડતથી જાત જાતની કૃતિઓ સર્જીને મોકલે છે. આ કામ પણ તેઓ ઑફિસના ટાઈમ દરમિયાન કરે છે. એક વાર શેઠ શ્રી કસ્તૂરભાઈ લાલભાઈને કોઈકે પૂછ્યું કે, ‘શેઠસાહેબ, આપની ઑફિસમાં કેટલા માણસો કામ કરે છે ?’ જવાબ મળ્યો, ‘છે તેનાથી અડધા.’ આજકાલ હું રિટાયર છું. ઘેર જ છું. ઘણા મિત્રો ઑફિસમાંથી મને ફોન કરે છે. ત્યારે લાંબી લાંબી વાતો કરે છે. ત્યારે મારે કહેવું પડે છે કે, ‘ભાઈસા’બ, તમારે ઑફિસમાં પાંચ વગાડવાના છે પણ મારે તો ઘરમાં ઘણાં કામ હજી કરવાનાં બાકી છે.’

સામાન્ય રીતે આ ઑફિસનું કલ્ચર છે. ઑફિસની રસમ છે. ઑફિસમાં સ્ટાફ ભલે આઠ કલાક રહેતો હોય; પરંતુ કામ તો છ કલાકનું જ થાય છે અને જો કોઈ આઠની જગ્યાએ દસ કલાક કામ કરે તો સ્ટાફના બીજા માણસો વહેમની દષ્ટિથી જુએ કે આ મારો બેટો રોજ મોડે સુધી કેમ રહે છે ? દરેક ઑફિસમાં આ પદ્ધતિ હોવાથી કોઈને બીજી ઑફિસમાં આ ખામી નથી લાગતી. ઘણા લોકો તો લંચનો પ્લાન સવારે ચા પીતાં પીતાં કરતા હોય છે. મુંબઈની ઑફિસમાં તો અંદર પ્રવેશતાં જ આજે ઘરેથી આવનારા ટિફિનમાં શું શું આવશે એની મિત્રો સાથે આગાહી થવા માંડે છે.

મને દુનિયાની તો ખબર નથી પરંતુ ભારતની અને અમેરિકાની ઑફિસોની કામની પદ્ધતિથી પરિચિત છું. આપણે ત્યાં અમે ટેક્ષટાઈલ મિલમાં સેકન્ડ શિફટમાં ચરી ખાતા. અમે બપોરે ત્રણ વાગે નોકરીએ આવીએ અને સાહેબો પાંચ વાગે ઘેર જાય તો અમે છ થી નવની ફિલ્મ જોવા પણ ગયા છીએ. મિલની મશીનરી તો ચાલે જ છે. એને શું થવાનું છે ? ચલાવવાવાળા ચલાવે. આપણે તો સુપરવાઈઝર ! કદાચ આ મૅન્ટાલિટિએ મિલોને ખાડામાં નાખી હોય. કોણ જાણે ?

મારા મિત્રો બૅન્કમાંથી બપોરે મેટિની-શો જોવા જતા અને જે લોકો ઑફિસમાં રહેતા તે ચા-પાણીમાં સમય ગાળતા. આ વાત ત્રીસ વર્ષ પહેલાંની છે. આજે કદાચ લોકો કૉફી પીતા હોય છે અને કમ્પ્યૂટર પર ઈ-મેઈલ વાંચવા-મોકલવાની કસરતમાં પડ્યા હોય. ઘણા બહાદુરો કમ્પ્યૂટરના ચેટરૂમમાં દેશવિદેશના નહીં જોયેલા મિત્રો સાથે વાતચીત પણ કરતા હોય. આમ કરતાં જો સમય બચતો હોય તો એમાં ઑફિસનું કામ કરતા હશે. આપણે ત્યાં એક માન્યતા છે કે યુરોપ અને અમેરિકામાં તો બોચી પર આંકણી મૂકીને કામ કરવું પડે. જૂના જમાનામાં કારકુનની બોચી પર નાની લાકડી મૂકતા અને કામ કરતી વખતે જો પેલી લાકડી પડી જતી તો કારકુનને દંડ થતો. અમેરિકામાં કામ જરૂર કરવું પડે પણ થોડી ગાપચી મારો તો વાંધો નહીં. વિલ્સન કંપનીમાં જ્યારે અમારી કંપનીના પ્રેસિડન્ટ કામ પર ન આવવાના હોય તો તો અમારો લેબોરેટરી મૅનેજર ઑફિસમાં આવીને ઘેર જતો રહે. સેક્રેટરી અગત્યના ફોન મૅનેજરને ઘેર ફોન કરીને પહોંચાડી દે. આમ અમારો મૅનેજર ઘેર બેઠાં ફોન પરથી તે હેન્ડલ કરે. હું સિનિયર કેમિસ્ટ એટલે મૅનેજર ટેક્નિકલ ફોન મને પકડાવતો. હવે મૅનેજર વિનાની લેબોરેટરીનું કામકાજ વિચારવાનું બહુ અઘરું નથી. ભલે ફિલ્મ જોવા ન મળે પરંતુ ન્યુઝ પેપર વંચાય, ઈન્ડિયા બે-ચાર પત્રો પણ લખાય, મિત્રોને ફોન કરાય. સેક્રેટરી પોતાના બોયફ્રેન્ડને ફોન કરે. હા, આ ગાળામાં લેબોરેટરીનું કામકાજ તો ઑપરેટરો કર્યા કરે. પદવી જેટલી નાની કામ તેટલું વધું. પદવી જેટલી મોટી કામ તેટલું ઓછું. શર્ટ ઉપર વ્યક્તિનું નામ લખ્યું હોય તો તે હાથ વડે કામ કરે છે. ઑફિસના બારણા પર વ્યક્તિનું નામ લખ્યું હોય તો તે મગજથી કામ કરે છે અને જેનું નામ ઑફિસના બિલ્ડિંગ પર લખ્યું હોય તો તે માલિક છે અને તેણે તન-મન-ધનથી કામ કરવું પડે છે. કોઈ ઑફિસમાં પાંચ વાગ્યા પછી ફોન કરો અને જો કોઈ જવાબ આપે તો જાણવું કે એ ‘બિચારો’ કંપનીનો માલિક છે.

ઑફિસ એટલે એક જાતનો લગ્નપ્રસંગ. વર, કન્યા અને કુટુંબીજનોને પ્રસંગ પાર પાડવાની ચિંતા ‘ઈતરેજનાઃ મિષ્ટાન્નમ’. તેવી રીતે બધી ઑફિસોમાં એક-બે ઉલ્લુના પઠ્ઠાઓ સૌનું કામ કર્યા કરે અને અમુક લોકો જલસા કરે. એક રીતે વિચારીએ તો ઑફિસ એટલે ‘મનપાંચમનો મેળો.’ જાતજાતના લોકોનો સંગમ. કોઈ ફુગ્ગા લઈને ફરે છે તો કોઈ ફુગ્ગા તોડવાની ટાંકણી લઈને ફરે છે. ઘણાને મન ઑફિસ એટલે બીજું ઘર. અને ઘણાને મન તો ઘરથી પણ વધુ. અતુલ પ્રોડક્ટ્સમાં અમારા એક કેમિસ્ટ હતા મિ. તિવારી. જ્યારે જ્યારે શરદી થતી ત્યારે ત્યારે ટેબલ પર માથું ટેકવી પડી રહેતા. થોડી થોડી વારે છીંકતા અને એવું તો મોઢું રાખે કે અમારા મૅનેજર ભટ્ટસાહેબ એમને કંઈ કામ બતાવતાં પણ ડરે ! ઉપરથી તિવારીને માટે મસાલાવાળી ચા મંગાવડાવે. કોઈ હરિનો લાલ પોતાના ડ્રોઅરમાંથી સિરપ કાઢીને તિવારીને પિવડાવે. ભટ્ટસાહેબ સામેથી ચાલીને કહે કે, ‘તિવારી, એક સિક લિવ લઈ લો અને ઘરે જાવ, રજા મંજૂર કરી દઉં છું.’ તો તિવારી કહે કે, ‘સાહેબ, સિક લિવ તો મારી નાની સાળીનાં લગ્ન માટે બચાવવી છે અને બીજું કે ઘરે જાઉં તો છોકરાંઓ જંપવા ન દે અને મિસિસ આરામ કરવા ન દે.’ મોટા ભાગના લોકો માટે ઑફિસની આભાસી દુનિયા ઘરની નક્કર દુનિયાથી ભાગીને શ્વાસ લેવાની જગ્યા હોય છે. ઘેર કાંદા, લસણ ન ખાનાર ઑફિસમાં ચિકન મંગાવીને મોજથી ખાય છે. ઑફિસમાં કામ કરતા બીજા એમ્પ્લોઈઝ સગાં-વ્હાલાંથી વધુ મીઠા લાગે છે.

અમેરિકામાં અમારી કંપનીમાં દરેક જણની બર્થ-ડે ઊજવાતી. ઉંમરનો સવાલ નહોતો. કઈ જાતની કેક લાવવાના છે તે વાત અગત્યની હતી. મરણમાં પણ ઑફિસનો સ્ટાફ સાથે ને સાથે. અમારી સેક્રેટરી જેનિસની બિલાડી મરી ગઈ ત્યારે અમે એનો ખરખરો અઠવાડિયા સુધી કર્યો. તેમ કરવું જ પડ્યું. કારણ કે એ બહેન સૂઝેલી આંખો પર ગોગલ્સ પહેરીને બેસી રહ્યાં હતાં. અમારે એની પાસે કંઈ કેટલુંય ટાઈપ કરાવવું હતું. તેમાં પાછું ડાયેનાએ લંબાવ્યું. ડાયેનાએ તેને કહ્યું, ‘બિલાડું જ મરી ગયું છે ને ! છોકરું થોડું મરી ગયું છે તે રોજ બેઠી બેઠી રડ્યા કરે છે ? કામ કર.’ તો જેનિસ મને કહી ગઈ કે, ‘ડાયેના ઈચ્છે છે કે મારો દીકરો માઈકલ મરી જાય. બોલ, હવે મારું ચિત્ત કામમાં કેવી રીતે ચોંટે ?’ આ ઑફિસ ખરેખર મનપાંચમનો મેળો હતો. તેમાં જિમ કેઈન હતો. પચાસ વર્ષનો. ખૂબ બ્રિલિયન્ટ માણસ. મારી સાથે ચેસ રમે. પુષ્ક્ળ વાંચે. એનો દીકરો વિયેટનામ વૉરમાં મરી ગયો હતો. પત્ની પણ નહોતી. જિમને બોલવા બહુ જોઈએ. લોકો સાથે બોલ્યા કરે અને કોઈ ન મળે તો જાતે પોતાની જાત સાથે વાતો કરે. જિમ જ્યારે એકલો એકલો બોલે ત્યારે બીજા લોકો કહેતા કે, ‘જિમ, બર્ટ (કાલ્પનિક દોસ્ત) સાથે વાતો કરે છે.’ મને જ્યારે કામ કરવાનો મૂડ હોય ત્યારે જિમ વાતો કરવા આવતો. એનાથી ભાગવા હું બાથરૂમમાં ભરાઈ જાઉં તો બહાર ઊભો ઊભો બોલ્યા કરે. જિમ ઑફિસમાં ઓશીકું રાખતો, લંચના સમયમાં ટેબલ પર લંબાવવા પ્રયત્ન કરતો. લંચ-અવર પૂરો થાય તોય લોકો તેને સૂવા દેતા. કોઈ સપનાં લઈને આવે છે તો કોઈ રાત લઈને આવે છે. આ મનપાંચમના મેળામાં સૌ જાત લઈને આવે છે.

ઘણા એમ્પ્લોઈઝને જોઈએ તો લાગે કે આ લોકોને નોકરીમાં જ કોણે રાખ્યા હશે ! મારાં ફોઈના દીકરા ‘ક’ ભાઈ, રાજપીપલામાં અમારા ઘરની સામે આવેલી મ્યુનિસિપાલિટીમાં કામ કરતા હતા. રોજ સવારે ઑફિસમાં આવી ચોપડામાં સહી કરી દે. એમને મેજ અને તકિયો આપવામાં આવ્યા હતા. ત્યાં ચંપલ ઉતારીને પછી નીકળી પડે ગામમાં ફરવા. અમારે ઘેર આવે, ચા પીએ અને પછી મારી બાને પૂછે, ‘મામી, તમારે શાક-બાક લાવવું હોય તો લાવી દઉં !’ આ ગાળામાં એમના બૉસ રાજુભાઈ બક્ષી મેજ પાસે પડેલી ચંપલ જોઈને સમજે કે ‘ક’ ભાઈ બિલ્ડિંગમાં જ ક્યાંક હશે. કોઈ પણ ઑફિસના બૉસને પૂછો તો એના મનમાં એક વહેમ હોય છે કે તે પોતે ખૂબ કુનેહબાજ છે અને ઑફિસમાં એની નજરથી કંઈ પણ છૂપું નથી. પોતે ઈન્ચાર્જ છે. પણ કદાચ આ જ તેની સૌથી મોટી ગેરસમજ છે.

આ ઑફિસમાં સ્ત્રી-પુરુષો પ્રેમમાં પણ પડે છે. દુનિયામાં પહેલી નજરનો પ્રેમ ક્યાંય નથી હોતો. એ તો રોજેરોજ મળવાનું થાય અને વ્યક્તિનો પરિચય થાય એટલે લગ્નનો વિચાર આવે. પછી કહેવાય કે પ્રેમલગ્ન થયું. પ્રેમમાં પડવા માટે ઑફિસથી વધુ સગવડવાળી જગ્યા કઈ હોઈ શકે ? કદાચ મનગમતું રૂપાળું પાત્ર ન હોય તો કાંઈ નહીં; પરંતુ સ્વભાવને રુચતું પાત્ર તો મળી પણ જાય. અમેરિકામાં અમારી લેબોરેટરીમાં શરી જે વીસ વર્ષની હતી એની સાથે ડેટિંગ કરવા બેચલરોની લાઈન લાગતી. વડોદરા યુનિવર્સિટીની ઑફિસમાં કામ કરતા એક ગુજરાતી અપંગ પુરુષ અને રૂપાળી મરાઠીભાષી સ્ત્રીનું લગ્ન થયું એ મને યાદ છે. લોકોને આશ્ચર્ય થયું; પરંતુ હકીકત એ હતી કે એ બન્ને જણનાં ટેબલ બાજુબાજુમાં હતાં ! ઑફિસમાં કામ સાથે. એકમેકને પરણવાના કૉલ આપી દીધા. એટલે ઑફિસ નામનો આ ‘મનપાંચમનો મેળો’ ક્યારે ‘તરણેતરનો મેળો’ બને એ કહેવાય નહીં.

[કુલ પાન : 128. કિંમત રૂ. 100. પ્રાપ્તિસ્થાન : હર્ષ પ્રકાશન. 403, ઓમદર્શન ફ્લૅટ્સ. 7, મહાવીર સોસાયટી, મહાલક્ષ્મી ચાર રસ્તા પાસે, પાલડી. અમદાવાદ-380 007. અમેરિકામાં આ પુસ્તક મેળવવા માટે : Harnish Jani, 4 Pleasant Drive, YARDVILLE, NJ-08620, USA.]

Print This Article Print This Article ·  Save this article As PDF

  « Previous અસ્મિતાપર્વનો અહેવાલ (ભાગ-1) – મૃગેશ શાહ
જીવનલીલા – કાકાસાહેબ કાલેલકર Next »   

17 પ્રતિભાવો : મનપાંચમનો મેળો – હરનિશ જાની

  1. સુભાષ says:

    ઘણા વર્ષો પહેલાં અમારી કંપનીના સેકન્ડ શીફ્ટવાળા રાતનો ફિલ્મ શો જોતાં બોસના હાથે પકડાય ગયા હતા.

  2. Sunita Thakar (UK) says:

    ઓફીસ મા બેઠા બેઠા લેખ વાચવા ની મજા આવી . ઘરે સમય જ નથી મલતો. …

  3. Kalpesh says:

    ભારતીય ( હું પોતે) લોકો કામ સીવાય બધું જ ઓફીસ માં કરતા હોય છે.

  4. Ami Patel says:

    Very True. ReadGujarati vanchvani office ma je maja che te ghare nathi.

  5. Chirag says:

    વાહ હરનિશભાઈ. ઑફિસની કાર્યપધ્ધતીનું સર્વાંગસુન્દર નિરુપણ. કોઈ શિક્ષકને ઑફિસમાં સુપરવાઈઝર તરીકે બેસાડી દઈએ તો?

    કોઈ સપનાં લઈને આવે છે તો કોઈ રાત લઈને આવે છે. આ મનપાંચમના મેળામાં સૌ જાત લઈને આવે છે.

  6. તેમનો પરિચય , તેમના પોતાના શબ્દોમાં –
    http://sureshbjani.wordpress.com/2007/01/20/harnish_jani/

  7. Jigar Shah says:

    Thank god I don’t have employees like these people…who work less nd stay on internet more..અને કોઈ શરમ પણ નથી આવતી કહેવામા કે yes we do this and that in stead of actually working in the office…shame on those people…

  8. pragnaju says:

    વેસ્ટના બેસ્ટ એન્ડોરફીન ઝરપાવતા લેખક
    શ્રી હરનિશભાઈનો (અમેરિકા) ને બદલે ન્યુ-જર્સી લખી લેખમા ટ્રેન્ટોનની ઓફીસ અંગે લખ્યું હોત તો વધુ મઝા આવત!
    —————
    એક ઓફીસમા જોયું તો કોમ્પ્યુટર ચાલુ,ટેબલ પર કાગળો પડેલા અને તેની પર પેન! કર્મચારી રજા પર…ઓફીસ સમય બાદ બે કલાક બાદ કામગીરીનો ઈ મેઈલ અધિકારી પર જાય …
    ———–
    મારી ૫૫-૬૦ વર્ષ પહેલા ભારતની ઓફીસની કલ્પના આવી કતી.
    “ડોસો ઑફિસની બહાર પડથાર પર બેઠો. અંદરથી કંઈ ચોક્કસ અવાજ આવતો હતો, પણ બેચાર જણા કામમાં હોય તેમ વ્યાવહારિક ‘ગુસપુસ’ થતી હતી.‘પોલિસ સુપરિન્ટેન્ડન્ટ!’ અંદરથી અવાજ આવ્યો. ડોસો ચમક્યો. પણ પાછો શાંત બનીને બેઠો. શ્રદ્ધા અને સ્નેહ આટલી ઠંડીમાં એને ઉષ્મા આપી રહ્યાં હતાં.અંદરથી અવાજ પર અવાજ આવવા લાગ્યા. કારકુન અંગ્રેજી કાગળનાં સરનામાં બોલી બોલી પોસ્ટમેન તરફ નાખતો જતો હતો. કમિશનર, સુપરિન્ટેન્ડન્ટ, દીવાનસાહેબ, લાઈબ્રેરિયન, એમ એક પછી અનેક નામ બોલવાનો અભ્યાસી કારકુન ઝપાટાબંધ કાગળો ફેંક્યે જતો હતો.”

    પૂર્વાપરસંબંધ આપી સમજાવો એ અગત્યનો પ્રશ્ન હતો

    • Shailesh Pujara says:

      કોચમેન અલી ડોસા….. પોસ્ટ ઓફીસ …. ધૂમકેતુ — યાદ અપાવી દીધી….

  9. વાત મામ વજૂદ છે. ભારતમાં તો કામ નથી કર્યું. પણ અંહી બેંકમા એક જમાનામા
    ઓવરટાઈમ મળતો ત્યારે મોટે ભાગે દિવસ દરમ્યાન જેમ તેમ વિતાવી. ઓવરટાઈમમા
    કામ કરતા મેં પણ જોયા છે.

  10. Lata Hirani says:

    અરે વાહ્ હરનિશભાઇ, મજા પડી ગઈ

    લતા હિરાણી

  11. Mukund Joshi says:

    ઑફિસ એટલે એક જાતનો લગ્નપ્રસંગ. વર, કન્યા અને કુટુંબીજનોને પ્રસંગ પાર પાડવાની ચિંતા ‘ઈતરેજનાઃ મિષ્ટાન્નમ’. તેવી રીતે બધી ઑફિસોમાં એક-બે ઉલ્લુના પઠ્ઠાઓ સૌનું કામ કર્યા કરે અને અમુક લોકો જલસા કરે. It is funny and forgotten truth.

  12. nirlep - doha/jamnagar says:

    મે પન આ લેખ ઓફીસમા વાચ્યો. બહુ જ સરસ અને રમૂજી. ઓફીસ જેટલી નવરાશ ઘરે નથી મલતી. નોકરીમા પગાર હાજર રહેવાનો મલે છે., નહી કે ખરેખર કામ કરવાનો. જો કે હવે સ્તિથિ બદ્લાઈ રહી છે.

  13. હરનિશભાઇ એટલે હરનિશભાઇ!

    તેમના બન્ને પુસ્તકો મે વાંચ્યા છે. તેમનું હ્યુમર ખરેખર આપણા સમાજનું પ્રતિબિંબ પાડે છે અને તેઓ બખુબી તે કરી જાણે છે. સમાજમાં પ્રવર્તતી અંધશ્રધ્ધા પરના તેમના હાસ્યલેખો ખરેખર માણવાલાયક. તેઓ હાસ્યલેખક હોવાની સાથે સાથે હાસ્યવક્તા પણ ખરા. યુટ્યુબ પર તેમના વિડિયો જોઇ શકાશે. રીડગુજરાતીએ તેમના લેખનો સમાવેશ કર્યો તે બદલ ખુબ ખુબ અભિનંદન.

    હરનિશભાઇનો ઇન્ટરવ્યું વાંચવા અહિ ક્લિક કરો: http://www.speakbindas.com/interview-of-nri-humorist-harnish-jani/

  14. “Mota bhagna loko mate office ni abhasi duniya ghar ni nakkar duniyathi bhagi ne shvas levani jagya hoy chhe”
    (nakkar sachot avlokan with exception)

  15. harshad patel says:

    this lekh is not for mechanical;civil;and chemical engineers;other engineers are related to this LEKH

નોંધ :

એક વર્ષ અગાઉ પ્રકાશિત થયેલા લેખો પર પ્રતિભાવ મૂકી શકાશે નહીં, જેની નોંધ લેવા વિનંતી.