ગુરુ – મીનાક્ષી ચંદારાણા

[‘ઉદ્દેશ’ સામાયિકમાંથી સાભાર. આપ શ્રીમતી મીનાક્ષીબેનનો (વડોદરા) આ નંબર પર +91 9998003128 અથવા આ સરનામે chandaranas@gmail.com સંપર્ક કરી શકો છો.]

ના-ના કરતો છેવટે કુંવરિયો રમેશભાઈની વાત માની ગયો. આમ તો પંદર વરસની ઉંમરમાં એ કેટલીયે વખત મકાઈ વેચવા જંબુસરના આંટા ખાઈ આવ્યો હતો. પણ આ તો છેક વડોદરા જવાનું, અને એય કાયમ માટે સ્થાયી થવાની વાત હતી ! રમેશભાઈએ પહેલવહેલી વાર વાત મૂકી ત્યારે તો એના બાપે ચોખ્ખી ના જ પાડી દીધેલી. એમ તો એની માનો જીવ પણ ક્યાં ચાલતો’તો કુંવરિયાને આઘો કાઢતાં.

વાત એમ હતી, કે રમેશભાઈ અને ઉષાબહેન દર વરસની જેમ આ વખતે શુકલતીર્થ અને એની આજુબાજુનાં ગામડાંઓમાં ફરવા નીકળ્યાં હતાં. અને એમાં દર વખતની જેમ આ વખતે પણ કુંવરિયાના બાપના ખેતરે રાતવાસો રોકાયાં ત્યારે એમની નજરમાં કુંવરિયો વસી ગયો.
‘શું નામ છે તારું ?’ ખેતર બતાવવા માટે આવેલા કુંવરિયાને એમણે પૂછ્યું.
‘કુંવરિયો’ મકાઈનું રાડું જમીન પર ઘસતો ઘસતો કુંવરિયો આગળ આગળ ચાલતો હતો.
‘ભણે છે તું ? નિશાળે જાય છે ?’
‘અહીં નિશાળ છે જ ક્યાં ?’
‘વડોદરા જોયું છે ક્યારેય ?’
‘ના….’ કુંવરિયે આશ્ચર્ય ભરેલી નજરે રમેશભાઈ સામે જોયું.
‘આવવું છે મારી સાથે, વડોદરા ?’
‘શું કામ ?’ કુંવરિયાનો સીધો સવાલ વેધક હતો.
‘બસ, એમ જ….. મારી સાથે. મારા ઘેર રહેવાનું.’
‘અને ભણવાનું ?’
રમેશભાઈ મૂંઝાઈ ગયા. શું જવાબ આપવો કુંવરિયાને ? ‘તારે ભણવું હશે તો શીખવશે તને….’ કહેતાં એમણે ઉષાબહેન તરફ આંગળી ચીંધી. ‘બાકી ઘરમાં કામમાં મદદ કરવાની….’ હવે કુંવરિયો મૂંઝાયો હતો. ‘મારા બાપાને પૂછો…..’ કહીને એ મૂંગો મંતર થઈને આગળ ચાલતો થયો. ચૌદ-પંદર વરસનો છોકરો જવાબ આપે તો પણ શું ?

અને એટલે જ રાત્રે વાળુ ટાણે રમેશભાઈએ હળવેથી કુંવરિયાના બાપા આગળ વાત મૂકી.
‘આ તમારો કુંવરિયો, અહીં ભણતો તો છે નહીં. મોટો થઈને શું કરશે અહીં ?’
‘શું તે ? તે મજૂરી કરશે અમારી પેઠે, બીજું શું ? અમે રહ્યાં મજૂર…. એ થોડો ભણી ગણીને સા’બ થવાનો છે ?’ કુંવરિયાના બાપાએ હસતાં હસતાં જવાબ વાળ્યો. ઘરના બીજા લોકો પણ એમની વાત સાંભળીને હસી પડ્યા.
‘એમ મજૂરી કરાવવા કરતાં એમ કરો, એને મારી સાથે મોકલો વડોદરા. મારે ઘેર રહેશે અને કંઈક શીખી જશે તો ક્યાંક કામે લગાડી દઈશું. બાકી ત્યાં સુધી ભલે મારે ઘેર રહે, ને મને પણ કામ લાગશે.’ રમેશભાઈએ હળવેથી સોગઠી મારી.
‘ના બાપ, વડોદરા ના મોકલાય…. એટલે બધે આઘે… અમારે એકલો છોકરો છે…. બહુ નાનો છે….’ કુંવરિયાનાં માબાપ સહિત ઘરનાં બધાં બોલી ઊઠ્યાં. કુંવરિયો એક તરફ ઊભો ઊભો બધું સાંભળતો હતો.
‘અહીં રહીને પણ શું કરશે એ ? અત્યારથી આવે તો ટેવાઈ જશે. અને અહીં તમારે એનો ખર્ચ પણ ગણવાનો કે નહીં. ત્યાં એનાં કપડાં-ખાવાનું મારા પર. અને તમને પણ હું અનાજ મોકલાવીશ. અને વરસે કુંવરિયાને પૈસા પણ આપીશ…. એકલું તમારું ન વિચારો. છોકરાના ભવિષ્યનો વિચાર પણ કરો…..’ રમેશભાઈએ ફરી સોગઠી ફેંકી.

અને વાત ત્યાં અટકી. ‘જોઈશું, ચાલો ને….’ કહીને કુંવરિયાના બાપે ત્યાં વાત અટકાવી. રમેશભાઈ અને ઉષાબહેન સૂઈ ગયાં પછી, ફરીથી કુંવરિયાનાં ઘરનાં બધાં ભેગાં થયાં. મા-બાપ, કાકા-કાકી, પિતરાઈઓ…. આખરે કુંવરિયાના ભવિષ્યનો સવાલ હતો….
‘હું તો કહું છું મોકલી દો કુંવરિયાને. વડોદરું ક્યાં આઘું છે.’ કાકા-કાકીનો અભિપ્રાય હતો.
‘આ બે કલાકમાં પોગી જવાય. હું કાયમ જાઉં છું જ ને….’ એક પિતરાઈ દરરોજ વડોદરા જતો હોય એમ બોલ્યો.
‘પણ એમ…. કાયમ માટે મોકલી દેવો….’ પિતા નક્કી કરી શકતા ન હતા.
‘આ ક્યાં કાયમ માટે છે, તમેય તે…. અને તમે એને ખંધાડિયો કરવા તો તૈયાર હતા જ ને….’ બીજો પિતરાઈ બોલ્યો.
‘કહું છું, વાત તો સાચી જ છે ને….’ કુંવરિયાની મા બોલતાં બોલતાં કુંવરિયા સામે જોવા લાગી. કુંવરિયો બારણાને ટેકે ઊભો ઊભો બધાંની વાતો સાંભળતો હતો. ‘ખંધાડિયો કર્યો હોત તો થોડો પાછો આવવાનો હતો ? આ તો મન થાશે ત્યારે પાછો આવી જશે. અને ભણેલ-ગણેલ માણસોમાં ઊઠશે-બેસશે, તો કંઈક શીખશે. કોણ જાણે ક્યારે શું થઈ જાય ? આપણે તો આજ છીએ ને કાલ નથી….’ માના હૃદયની ચિંતા એના શબ્દોમાં ડોકાતી હતી.

અને સર્વાનુમતે નિર્ણય લેવાયો, કે હમણાં તો કુંવરિયે જવું. થોડા મહિના રહેવું રમેશભાઈને ઘેર. ફાવે તો ઠીક, નહીં તો ગામ તો છે જ…. પણ કુંવરિયો આડો ફાટ્યો. હું નથી જવાનો… કહીને એણે તો રડવા જ માંડ્યું. માએ એને બાથમાં ભીડી લીધો. ‘તું સરપંચને ત્યાં ગયો હતો કે નહીં, પંદર દિ’…. ?’
‘ત્યાં તો રૂડી હતી ને…. એટલે ગયો હતો હું.’
‘આઠ-પંદર દિ’ રહેજે. ન ફાવે તો હું તને આવીને તેડી જઈશ, બસ…. ?’ કહેતા એના બાપે એને ખોળામાં બેસાડ્યો. વાતોની ધમાલમાં ભળભાંખળું થઈ ગયું. અને રમેશભાઈ ઊઠી પણ ગયા. એમને કાને વાત આવી, કે બસ હવે કુંવરિયો માની જાય તો સારું. રમેશભાઈ માટે એ રમત વાત હતી. મૂળ વાત તો એનાં મા-બાપને મનાવવાની હતી. એ તૈયાર હોય તો બાકી બધું સરળ હતું. ચા-પાણી વખતે એમણે જ કુંવરિયાને પાસે બોલાવ્યો.
‘જો તું એકવાર આવી જા. તને ન ગમે તો હું જાતે આવીને પાછો મૂકી જઈશ, બસ ? તેં ક્યાં શહેર જોયું છે. એક વખત જોઈશ પછી તને પાછા આવવાનું મન જ નહીં થાય ને….’ અને એમ, છેવટે, કુંવરિયો માની ગયો.

બપોર પછીની બસમાં રમેશભાઈ અને ઉષાબહેન કુંવરિયાને લઈને વડોદરા આવ્યાં. કુંવરિયાને પહેલા બે દિવસ ગોઠ્યું નહીં. એને ગામનું પાદર, અને મા-બાપ, અને ભાઈ-ભાંડરુ યાદ આવ્યાં. અને છેલ્લે છેલ્લે રૂડી પણ યાદ આવી ગઈ. સાલ્લી…
પણ થોડા સમયમાં એને ગોઠી ગયું. એક તો રમેશભાઈનું ઘર મોટું, અને જાતજાતની સગવડો. એમાં વળી પૂરતું અને ભાતભાતનું ખાવાનું મળે. ખાસ તો એમનું ટીવી એને બહુ ગમી ગયું. આખો દિવસ બસ, કંઈક ને કંઈક, ચાલતું જ હોય. એને મઝા પડવા લાગી હતી. રમેશભાઈએ એને નવાં કપડાં અપાવ્યાં. નવાં ચંપલ. એને સાઈકલ પણ ચલાવતાં શીખવી દીધી, લ્યો બોલો ! અને કામ ? કામમાં બીજું કંઈ નહીં કરવાનું. ખાલી રમેશભાઈના બાપાનું ધ્યાન રાખવાનું. એમનાં ચા-પાણી, જમવું, છાપું લાવી આપવાનું. બપોરે ઉષાબહેનને કામમાં થોડી મદદ કરવાની. સાંજે બાપાનો હાથ પકડીને ફરવા લઈ જવાનું. ગામમાં મજૂરીએ જતો ત્યારે એટલું બધું કામ કરવાનું રહેતું ! અહીં તો રાત્રે પાછું બાપાના રૂમમાં જ સૂઈ જવાનું. અને બાપાના રૂમમાં પાછો બીજો નાનો ટીવી હતો. બાપાને ભજનો ગમે, અને કુંવરિયાને પણ ભજનો ગમવા માંડ્યાં. પોતાના માટે ખાસ આવતા ફ્રૂટમાંથી બાપા અચૂક કુંવરિયાને એક આપતા. કુંવરિયાને તો મજા પડી ગઈ.

પંદર દિવસ પછી રમેશભાઈ રાહ જોતા હતા, ક્યારે કુંવરિયો પાછા જવાનું નામ લે છે ! પણ એમનો દાવ સફળ રહ્યો હતો. એમના મનમાં પણ કોઈ મોટું પાપ ન હતું. એમને પોતાને તો કોઈ વસ્તાર હતો નહીં. એ ખોટ એમને પોતાને તો સાલતી જ હતી. પણ બાપા કાયમ કહેતા રહેતા, કે ઘરમાં કોઈ છે નહીં જેની સાથે એ વાતો કરી શકે. કામકાજના ભારણને કારણે એ પોતે બાપાને ખાસ કંપની આપી શકતા નહીં. આમ પણ બાપાની ઘડપણની લવારી સાંભળીને એમને બહુ કંટાળો આવતો. એટલે દાઢીની દાઢી, અને સાવરણીની સાવરણી. બાપાને કંપની મળી રહે, અને ઉષાબહેનને કામકાજમાં કંઈક અંશે રાહત. અને બહુ મોટું ભારણ પણ નહીં. કુંવરિયાનું મન લાગેલું જોઈ એકાદ મહિના પછી એની ખબર કાઢવા આવેલા એના બાપા સાથે એમણે ગામડે વરસની દસ મણ નાગલી, મણ ડાંગર, દસ કિલો તુવેર મોકલવી, અને કુંવરિયાને વરસે દહાડે ચાર જોડ નવાં કપડાં, ખાવું-પીવું અને રૂપિયા પાંચસો રોકડા દેવા, એવું ઠેરવ્યું.

‘કુંવરિયા, જોયું ને ? ગમ્યું ને અહીં ! અમથો અમથો ના પાડતો’તો ને ? અને આ તારા બાપા તો કે’છે કે તું સરપંચને ઘેર તો કાયમ રહેવા ગયો હતો….’ રમેશભાઈએ કુંવરિયાને પૂછ્યું.
‘એ તો સરપંચને ઘેર તો રૂડી હતી એટલે ગયેલો હું….’ કુંવરિયો બાપાની સામે જોવા લાગ્યો, અને પછી નીચું જોઈ ગયો.
‘એ વળી શું ? કોણ છે રૂડી….’ રમેશભાઈએ કુંવરિયાને પૂછ્યું. કુંવરિયો કંઈ બોલ્યો નહીં, એટલે એમણે નેણો ઊંચી કરી કુંવરિયાના બાપાને પૂછ્યું.
‘સરપંચે એને ખંધાડિયો કર્યો હતો….’ કુંવરિયાના બાપાએ હસતાં હસતાં માંડીને વાત કરી, ‘એ તો અમારામાં રિવાજ છે ને…. ખંધાડિયો કરવાનો….. અને આમ જુઓ તો ગરીબ ગણાઈએ. અને સરપંચનું ઘર પહોંચતું. એમણે રૂડીને સાસરે મોકલવી ન પડે એટલે કુંવારિયાને ખંધાડિયો કર્યો. કુંવરિયો રૂડીને ગમી ગયો હોત, તો એની જોડે લગ્ન કરી દેત, અને સરપંચ કુંવરિયાને રાખી લેત. પણ સરપંચને, કે પછી રૂડીને કુંવરિયો ગમ્યો નહીં, એટલે પંદર દિવસ રાખીને પાછો મોકલ્યો.’ કહેતા કહેતા બાપે કુંવરિયા સામે નજર નાખી. કુંવરિયો મુઠ્ઠીઓ ભીંસીને આંખો ફાડીને જમીન ખોતરતો ઊભો હતો. એ સરપંચ કે પછી રૂડી, બેમાંથી કોના પર વધારે ગુસ્સે હતો એ સમજાતું ન હતું. પણ એનો ગુસ્સો એની આંખમાં ચોખ્ખો ડોકાતો હતો.
‘તે પંદર દિવસ શું કર્યું સરપંચને ઘેર ?’ રમેશભાઈએ ટીખળ કરતાં પૂછ્યું.
‘કંઈ નહીં. રૂડી સાથે ખેતરે મોકલતા. અમે બેય કામ કરતાં ખેતરે. ને સાંજે પાછા ઘરે….’
‘તો રૂડીને તું કાં ન ગમ્યો ?’ રમેશભાઈએ વાતને બહેલાવતાં પૂછ્યું.
‘એને જ પૂછો ને. મને કંઈ ખબર નથી. મારી સાથે તો એ બોલતીયે ન હતી…’ કુંવરિયો હજુ ગુસ્સામાં જ હતો. રમેશભાઈએ હવે એને છંછેડવાનું છોડીને એના બાપને પૂછ્યું, ‘હવે રૂડી….’
‘કંઈ નહીં, સરપંચ હવે બીજા કોઈને ખંધાડિયો કરશે. બીજો નહીં ગમે તો ત્રીજો… પૈસાવાળાને બધુંય પોસાય… અને અમારો તો આ રિવાજ છે. એમાં કંઈ નહીં. આ કુંવારિયો ખોટો ગરમ થાય છે…. રૂડીએ હા પાડી હોત તો મજા કરતો હોત, સરપંચના ઘરે…..’ કુંવરિયાના બાપને મન આ કોઈ મોટી વાત ન હતી, પણ કુંવરિયાનું લોહી હજુ પણ તપેલું હતું.

‘બહુ મનાવતો’તો એને હું. મકાઈ તોડી દેતો’તો કૂંણી કૂણી. એનું બધ્ધું કામ હું જ કરી આપતો’તો… તોયે સાલ્લી….’
‘કંઈ નહીં, તું ચિંતા ન કરતો. આપણે તારા માટે બીજી લાડી શોધી લાવીશું.’ કહેતાં રમેશભાઈએ વાત વાળવાની કોશિશ કરી.
‘મને ખંધાડિયો ન કરવો હોય તો લાડી લાવવા કિલો ચાંદી, ને રૂપિયા પાંચ હજાર રોકડા આપવા પડે છોરીના બાપને…..’ કુંવરિયો રિવાજો સામે ધૂંઆપૂંઆ થતો હતો.
‘તું શું કામ ચિંતા કરે છે. તારે લાડી જોઈએ ને… તું થોડો મોટો થઈ જા, પછી વાત….’ કહેતાં રમેશભાઈએ એને ધરપત આપી.

અને કુંવરિયો જે રીતે ઘરમાં, દૂધમાં સાકર ભળે એમ, ભળી ગયો, એ જોતાં ત્રણ વરસ પછી રમેશભાઈએ કિલો ચાંદી અને પાંચ હજાર રોકડા રૂપિયા આપીને કુંવરિયાને ધૂળી જોડે રંગેચંગે પરણાવ્યો, એ વાત બહુ મોટી ન ગણાઈ. રમેશભાઈના ઘરમાં જે ગણો તે કુંવરિયો જ હતો જાણે. કામ રમેશભાઈનું હોય, ઉષાબહેનનું હોય, કે પછી બાપાનું, કુંવરિયાને કંઈ કહેવું ન પડે. રમેશભાઈના શર્ટને ઈસ્ત્રી કરવાની હોય, કે ઉષાબહેનને રસોડાની ચિંતા હોય, કે અશક્ત બાપાને નવડાવી, ખવડાવીને વ્હીલચેરમાં બેસાડીને ફરવા લઈ જવાના હોય, કે પછી ક્યારેક ડ્રાઈવર રજા પર હોય ત્યારે કારનો હવાલો સંભાળવાનો હોય, કુંવરિયો હાજરાહજૂર હોય. અને એમાં લગ્ન કરવા માટે રમેશભાઈએ આવડી મોટી મદદ કરી, એ પછી કુંવરિયા જોડે આ શ્રમયજ્ઞમાં સોનામાં સુગંધ જેમ ધૂળી પણ ભળી, એટલે રમેશભાઈના સુખનો પાર ન રહ્યો. એમણે કુંવરિયાને વરસે પાંચસોની જગ્યાએ બારસો કરી આપ્યા. વાર-તહેવારે કમાટીબાગમાં ફરવા જવું હોય, કે પીકચર જોવા જવું હોય, ત્યારે ઉષાબહેન ધૂળીના હાથમાં પચાસની નોટ સરકાવી દેતાં, અને એ સમયે કુંવરિયો અને રમેશભાઈ બંને, જોયું-ન જોયું કરીને નજર ફેરવી લેતા. એકંદરે કુંવરિયા અને ધૂળીની જોડીએ રમેશભાઈના ઘરની અડધા ઉપરની જવાબદારી ઉપાડી લીધી હતી. બેમાંથી એક વગર પણ કોઈને એક ઘડી પણ ન ચાલે.

અને એટલે જ, દર વરસની જેમ આ વરસે પણ હોળી-ધૂળેટી પર ગામ જવા કુંવરિયે રજા માગી ત્યારે રમેશભાઈ ખાસ તો એટલે વધારે મૂંઝાણા, કે બાપાની તબિયત હમણાં જરા નરમગરમ રહેતી હતી. રાતવરાત દવાખાનાના દોડા અને ઉજાગરા કુંવરિયાએ જ કરવા પડતા હતા. એમાં પંદર દિવસની રજા એટલે… રમેશભાઈ અને ઉષાબહેન મૂંઝાણાં હતાં.
‘હોળી માથે ગામ ન જાઉં એ ન ચાલે, ભાઈ. ગમે એટલો પૈસાવાળોય હોળી કેડે પોતાને ગામ જાય જ… પંદર દી તો આમ જતા રે’શે, ને અમે આવી જાશું પાછા. હોળી વગર ક્યાં કોઈ દી રજા માગી છે ક્યારેય…. ?’ રમેશભાઈ અને ઉષાબહેનને હોળી ટાણે જ આમ ના પાડતાં શરમ પણ આવી. કુંવરિયા માટે તો લગન પછીની પહેલી હોળી હતી આ…. અંદરથી કચવાતા મને, પણ ઉપરથી ખૂબ જ ઉમંગ બતાવીને બંનેને રવાના કર્યાં. જતાં પહેલાં, બંને આખા ઘરમાં ફરી વળ્યાં, અને ઝાપટઝૂપટથી માંડીને બગીચો સાફ કરવા સુધીનાં નાનાં-મોટાં બધાં કામો પતાવી દીધાં, જેથી ઉષાબહેનને પંદર દિવસ સુધી ઘરનાં સામાન્ય કામો સિવાય લગભગ કંઈ જ કરવું ન પડે.

અને પંદર દિવસ તો આમ વીતી ગયા. સોળમા દિવસની સાંજ સુધી કુંવરિયો તો ન આવ્યો, પણ એનો ટેલિફોન આવ્યો. કુંવરિયાનો બાપ બે મહિનાથી બહુ જ બીમાર હતો. કુંવરિયાને જાણ કરવાની બાપે જ બધાને ના પાડેલી. ‘હોળી માથે કુંવરિયો આવશે જ ને….’ એ આશા પર એમણે દિવસો ખેંચેલા. હવે કુંવરિયાને જોઈને એમના જીવમાં જીવ આવ્યો હતો. પણ હજી એ જીવી જશે એવું કોઈ કહેતાં કોઈ કહી શકે એમ ન હતું. ‘દાગતર’ પણ નહીં. એની છાતી શ્વાસ ચડવાને કારણે જે ફૂલતી, એ જોઈને કોઈને પણ એમ જ લાગે, કે હમણાં ફાટી પડશે. આવી, અને બીજી ઘણી વાતો કુંવરિયાએ રમેશભાઈને ફોન પર કરી. કુંવરિયાની હોળી તો ધૂળધાણી થઈ ગઈ હતી.

એક અઠવાડિયું બીજું નીકળી ગયું. કુંવરિયો કે ધૂળી, બેમાંથી એક્કેય ન દેખાયાં, એટલે ઉષાબહેનના આગ્રહને વશ થઈને રમેશભાઈ ઊપડ્યા કુંવરિયાને ગામ. જઈને જોયું તો ખરેખર પરિસ્થિતિ ઘણી જ ગંભીર હતી. કુંવરિયાના બાપને ટીબીનું નિદાન થયું હતું. ઓછામાં ઓછો એકાદ મહિનો તો દવાખાને દાખલ થવું જ પડે એમ હતું. કુંવરિયાને માથે ધરમસંકટ ઊભું થયું હતું. એક બાજુ સગો બાપ હતો, અને મરતો હતો. બીજી બાજુ રમેશભાઈનો બાપ હતો, જેને સાચવવાની પણ કુંવરિયાની નૈતિક ફરજ હતી, એવું એને લાગતું હતું. એણે વચ્ચેનો તોડ કાઢ્યો.
‘હમણાં ધૂળીને લઈ જાવ તમે.’ એ બાપના ખાટલા સામે આંગળી ચીંધીને બોલ્યો, ‘હું આને ઊભો કરીને આવી જઈશ….’ અને રમેશભાઈ ધૂળીને લઈને વળતી બસમાં પાછા ફર્યા. બસ સ્ટેન્ડ સુધી મૂકવા આવેલા કુંવરિયાના હાથમાં એમણે ક્યારે હજાર રૂપિયા સરકાવી દીધા, એની જાણ ખુદ કુંવરિયાને પણ ન થઈ. કુંવરિયાની આંખમાં ઝળઝળિયાં આવી ગયાં. પંદર દહાડા પછી એક સવારે અચાનક કુંવરિયાનો ફોન આવ્યો, ‘ધૂળીને મોકલી દો, બાપાનું કંઈ કહેવાય નહીં….’ ધૂળી ગઈ. ઉષાબહેને એની જોડે હજાર રૂપિયા મોકલ્યા. અને કુંવરિયો કે ધૂળી પાછાં આવે એની રાહ જોવા લાગ્યાં. બંને હવે તો ખૂબ કંટાળી ગયાં હતાં. કામવાળી અને માળી તો બીજાં મળી ગયાં હતાં, પણ બાપાની સેવાચાકરી, એમની દરેક વાત પર ચિડાવાની આદત, એમની ઘડપણની વાતો સાંભળવી, એમને નવડાવવા, ખવડાવવા…. કુંવરિયા જેવી નિષ્ઠા કોઈ ધંધાદારી નર્સ પાસે તો ક્યાંથી મળે !

આખરે એક દિવસ ઉષાબહેન સાથે મસલત કરીને રમેશભાઈ ફરીથી કુંવરિયાને ગામ પહોંચ્યા. બાપાના ખાટલા ફરતે બેઠેલા ટોળામાંથી કુંવરિયાને શોધવો રમેશભાઈ માટે સહેલો ન હતો. વિખરાયેલા વાળ, કેડે એકલી પોતડી, ઉજાગરે લાલઘૂમ થયેલી આંખો. રમેશભાઈને આવેલા જોઈને એ બે હાથ જોડીને ઊભો રહી ગયો. ધૂળીએ આવીને ખાટલો ઢાળી આપ્યો, ત્યારે છેક એને પણ ઓળખી. રમેશભાઈ કુંવરિયાનો હાથ પકડીને ઘરની બહાર લઈ ગયા. ઘરમાં, ફળિયામાં, શેરીમાં…. ક્યાંય એવું એકાંત મળતું ન હતું, જ્યાં કુંવરિયા સાથે બે ઘડી વાત થઈ શકે. આખરે ચાલતા ચાલતા નદી કિનારે મંદિરને ઓટલે બેસીને રમેશભાઈએ પેટ છૂટું કર્યું.
‘કુંવરિયા, તું તો જાણે છે, કે મારા બાપાની તબિયત કેવી ખરાબ રહે છે. તારા વગર એ હિજરાય છે. અમે એને સંભાળી શકતા નથી. તારા વગર અમારો કે એમનો આરો નથી….’ કુંવરિયાની આંખમાં આંખ મિલાવીને એ બોલતા રહ્યા. એમની વાણીમાં રહેલો સચ્ચાઈનો રણકો કુંવરિયાના હૃદયને હચમચાવી રહ્યો હતો. રમેશભાઈના બાપા પ્રત્યે એને સાચી દિલની મમતા બંધાઈ ગઈ હતી. એમની સેવા કરવામાં કુંવરિયાને બોજ લાગતો ન હતો, બલ્કે, પોતાના બાપની સેવા કર્યા જેટલો આનંદ મળતો હતો. પણ અત્યારે તો એ પણ મજબૂર હતો. ત્યાં રમેશભાઈના બાપા માંદા હતા એ સાચું, પણ અહીં એનો પોતાનો સગો બાપ મરણપથારીએ પડ્યો હતો. જીવન અને મૃત્યુ વચ્ચે ઝોલાં ખાઈ રહ્યો હતો. એક તરફ રમેશભાઈના ઉપકારોનો બોજ હતો, તો બીજી તરફ સગા બાપ તરફની મમતા એને ખેંચી રહી હતી.

અને એમાં રમેશભાઈએ એક ભૂલ કરી. એમણે ખિસ્સામાંથી દસ હજારની થપ્પી કાઢીને કુંવરિયાના હાથમાં મૂકી, અને એક યાચકની નજરે કુંવરિયા સામે જોઈ રહ્યા.
‘સા’બ, હું શું કરું આ રૂપિયાનું ? મારો બાપ બચવાનો નથી આ રૂપિયાથી….’ કુંવરિયો લાચાર ચહેરે રમેશભાઈ સામે જોઈ રહ્યો.
‘કુંવરિયા, મને સમજાતું નથી, કે મારે શું કહેવું છે… પણ તું કંઈક કર. આ રૂપિયા લઈ લે, તું કંઈક વ્યવસ્થા કર, પણ તમે બન્ને મારી સાથે ચાલો. મારા બાપા….’
‘સાહેબ, માઠું ન લગાડશો, પણ મારું માનો,’ કહીને કુંવરિયે રૂપિયાની થપ્પી રમેશભાઈના હાથમાં પાછી આપી, ‘આ પૈસા તમારા કે મારા કોઈના બાપની જિંદગી બચાવી શકવાના નથી. મારો બાપ તો બહુ જીવી શકે એમ લાગતું નથી. કદાચ જીવી પણ જાય…. જે થાય એ. પણ એ અત્યારે તો મારા એકલાના આધારે છે. એની સેવા કરવાનો મને ચાનસ મળ્યો છે. એટલે મારાથી અવાય એવું તો લાગતું નથી, પણ તમને કહું, તમેય તમારા બાપાની સેવા કરવાનો ચાનસ લઈ લો. બાકી તો બધું ય ઉપરવાળાના હાથમાં છે….’ કહેતાં કુંવરિયો ઠેકીને મંદિરને ઓટલેથી ઊતરી ગયો. કુંવરિયાની આંખમાંથી બોર-બોર જેવડાં આંસુ ટપકતાં હતાં.

રમેશભાઈ એને જોઈ રહ્યા. સાવ ગરીબ એવા આ માણસો, જેના હાથમાં નથી બીજી કોઈ નોકરી, કોઈ ધંધો, કે કોઈ મૂડી…. આ કુંવરિયો મરતા બાપની સેવા કરવા માટે દસ હજાર જેવી રકમ પાછી આપે છે, અને એના હાથ થથરતા પણ નથી !
‘કુંવરિયા,’ રમેશભાઈ નોટોની થપ્પી કુંવરિયાના હાથમાં પાછી મૂકતાં બોલ્યા, ‘મને માફ કરી દે, કુંવરિયા. પૈસાના મદમાં થોડીવાર માટે હું ભાન ભૂલ્યો હતો. જેવો મારો બાપ છે એવો જ તારો પણ બાપ છે. હું જાઉં છું. તારાથી જ્યારે અવાય ત્યારે આવજે તું તારે. અને કંઈ કામ પડે તો પાછો ફોન કરજે.’ કુંવરિયાની હથેળી હેતથી દબાવી, એના ખભે હાથ મૂકી રમેશભાઈએ રજા લીધી.

વડોદરા પહોંચી રમેશભાઈએ કુંવરિયાને ગુરુપદે બેસાડીને બાપાની સેવા-ચાકરીરૂપી આરાધના માંડી. ઘરમાં સુખ-શાંતિનું વાતાવરણ તો હતું જ. એમાં આનંદ-કિલ્લોલ ભળ્યો. દસ દિવસ પછી કુંવરિયાનો ફોન આવ્યો. એના બાપા તો ગયા. રમેશભાઈ તાબડતોબ ઉષાબહેન અને બાપાને કારમાં બેસાડી કુંવરિયાને ગામ પહોંચ્યા. કુંવરિયો રાજીના રેડ થઈ ગયો. વળતી વખતે કુંવરિયા સાથે વાત કરતી વખતે એમણે એકાંત શોધવાની જરૂર ન પડી. ‘હવે બાપુજીને તો હું જ સાચવીશ. તું તારે જ્યારે અવાય ત્યારે આવજે. અને હા, જ્યારે પણ આવે, ત્યારે ધૂળી સાથે તારી માને પણ લેતો આવજે. એને આ ઉંમરે એકલી મૂકીને ન આવીશ, સમજ્યો ?’

Print This Article Print This Article ·  Save this article As PDF

  « Previous ગોળ કેરી ભીંતલડી – મીનળ દીક્ષિત
રામરાજ્યનાં મોતી – રમણલાલ સોની Next »   

37 પ્રતિભાવો : ગુરુ – મીનાક્ષી ચંદારાણા

  1. gopal sutariya says:

    વાહ! સરસ વાર્તા !

  2. raj says:

    Rameshbhai did good job ,by takeing care of father and helping kuvario.
    very good story and touchy.
    nice
    thanks
    raj

  3. Ramesh Thakkar says:

    સમજવાલાયક અને અનુકરનિય વાત

  4. kumar says:

    ખુબ સરસ

  5. ખુબ સુંદર હ્રદયદ્રાવક

  6. Moxesh Shah says:

    Positive, Positive & Only Positive……………………………………………..!!!

    Ramrajya ni yadd devdave tevi soneri kalpana.

  7. jay patel says:

    ભુલો ભલે બિજુ બધુ મા બાપ ને ભુલશો નહિ

  8. hitesh says:

    nice story..

    ભુલો ભલે બિજુ બધુ મા બાપ ને ભુલ્સો નહિ.

  9. hitesh says:

    મત ભુલો મત પિતા કો જિસ્ને હમ્કો જનમ દિયા
    સ્રારે કસ્તો કો રોક હમ્કો મનવ બન દિયા

  10. trupti says:

    ભાવનાત્મક કથા.

  11. unmesh mistry says:

    Nice story…….Today’s Youth must read this type of story instead of spending so much time on chating……

    • Jay says:

      You are on dot… brother. today’s teenagers do not communicate with their parents… which has created a huge communication gape… because they are busy on chat, SMS, e-mail and ear filled with earphones… they lack interest in family relation… and it is difficult to say… where the future of the nuclear family relation will end!!!…

      • Jagruti Vaghela USA says:

        Jaybhai, એકદમ સાચુ લખ્યુ છે તમે. આજનો યુવાવર્ગ facebook અને texting દ્વારા પાનાઓ ભરીને મિત્રો સાથે કલાકો સુધી chating કરતા હોય છે. પણ પોતાના માબાપ સાથે કે ફેમિલિ સાથે વાતચીત કરવી નથી ગમતી તેમને.

  12. Deval Nakshiwala says:

    ખુબ જ સુંદર વાર્તા છે. થોડી લાંબી જરુર છે છતાં વાંચવાની ઘણી મજા આવી.

  13. gopal says:

    વાઁચતા આઁખો ભીઁજાઇ ગઇ

  14. maitri vayeda says:

    ખુબ સરસ વાર્તા…

  15. DHIREN SHAH says:

    SPEECHLESS…………………………………………………………….

  16. Dr Jaykumar Shah says:

    ખુબ સરસ વારતા.

  17. BHARAT JOSHI says:

    ખુબજ સુન્દર્,મન્ભવન્

  18. Anila Amin says:

    માનવિની ફરજ અને કર્તવ્યનુ ભાન સાવ ઠોઠ અને ગરીબ માણસોમા પણ હોય છે એ ભણેલા, ગણેલા અને પોતાની

    જાતને સભ્ય અને હોશિયાર માનતા લોકોમા કેટલુ ઓછુ હોયછે તે રમેશભાઈ અને કુવરિયાના પાત્રમા જોવા મળેછે.

    લેખકશ્રી ધૂમકેતુએ તેમની પોસ્ટઓફિસ ” વાર્તામા કહ્યુછેનેકે, “માણસ પોતાની દ્રષ્ટિ છોડી બીજાની દ્રષ્ટિથી જુએતો

    અર્ધુ જગત શાન્ત થઈ જાય”. મોડા મોડા પણ રમેશ ભાઈની આખ ખૂલી, એમના દિલમા પોતાના પિતા પ્રત્યેની ફરજનુ

    ભાન થયુ એ આવકાર દાયક ગણાય. આવી વાર્તાઓ ઘણી વખત મણસના હ્રુદયપરિવર્તન કરવાનુ કામ જરુર કરેજ છે

    અએમા બેમત નથી. અસરકારક વાર્તાઆભિનન્દન મિનાક્ષી બહેન હુપણ વડોદરાનીજછુ પણ અત્યારે યુ.એસ્ . એ. . મા છુ.

  19. Pravin Shah says:

    પ્રેરણા દાયી વાર્તા

  20. Rajni Gohil says:

    માતૃદેવોભવઃ અને પિતૃદેવો ભવઃ ને ચરિતાર્થ કરતી સુંદર મઝાની વાર્તા પોતાના માતા-પિતાની સેવા ચાકરી કરવા પ્રેરકબળ પુરું પાડે છે. Love is the only law of life. માતા-પિતાના પ્રેમ આગળ પૈસાનું કોઇ મૂલ્ય નથી. આશા રાખીએ કે આ વાર્તા માંથી પ્રેરણા લઇ મા-બાપનું ઋણ ચૂકવવા ઘણા લોકો તૈયાર થશે.

    સુંદર પ્રેરણાત્મક વાર્તા બદલ મીનાક્ષીને અભિનંદન.

  21. Vaishali says:

    Very touchy story. Agree with Anilaben .

  22. sunil says:

    આ વાર્તા સુન્દર લાગિ અભિનન્દન

  23. જય પટેલ says:

    વ્યક્તિનું હ્રદય પરિવર્તન કરાવી શકે તેવી સક્ષમ વાર્તા.

    મેલી મથરાવટીના માલિક એવા રમેશભાઈને અભણ કુંવરિયાએ કોઠાસુઝ વાળી વાત કરી.

    ….એની સેવા કરવાનો મને ચાનસ મળ્યો છે. એટલે મારાથી અવાય એવું તો લાગતું નથી. પણ તમને કહું
    તમેય તમારા બાપાની સેવા કરવાનો ચાનસ લઈ લો…!!

    કહેવાતા નાના માણસોની મોટેરી વાત્યું.
    બે દિવસ પહેલાં ડ્રાઈવર અબ્દુલભાઈએ રડતા સરકારી નોકરની દ્રષ્ટિ ખોલી હતી અને આજે કુંવરિયો..!!
    આભાર.

  24. dhiraj says:

    આ વાર્તા અર્પણ એમને કે જેઓને પોતાના પરિવાર થી કે માં-બાપ થી, ડોલર , પાઉન્ડ કમાવવા અધિક લાગ્યા

    માસ્ટર પીસ “એની સેવા કરવાનો મને ચાનસ મળ્યો છે. એટલે મારાથી અવાય એવું તો લાગતું નથી, પણ તમને કહું, તમેય તમારા બાપાની સેવા કરવાનો ચાનસ લઈ લો”

  25. Hasmukh Patel says:

    સરસ
    લેખકને ખુબ ખુબ અભિનન્દન.

  26. Jagruti Vaghela USA says:

    આવી સરસ વાર્તા આપવા ખૂબ ખૂબ આભાર.

  27. કલ્પેશ says:

    Request to everyone: please don’t write that this is applicable to young generations/youngsters etc.
    It looks like every fault lies with youngsters.

    Please remember that your elder had same opinion of you, when you were young.
    If you can, try and understand them rather than blaming it all.

    I can say, young generations are much smarter than the older folks, in terms of lot of things.
    They will become much better as they experience & grow.

    Youngsters are not wise, make mistakes. Let them make mistakes, let them learn on their own.
    They are not wise yet. But how much of the old crowd is wise anyway?

    My idea is to see if people really think about this & stop writing “youngsters” and “young generation should do this…”.
    Please don’t start a debate here.

  28. Today's Kid says:

    The reason that “yougsters” do not communicate as much with their parents is probably because of texting and facebook and email as well, however, it is partially the parents’ fault too. The “youngsters” are willing to communicate with their parents, but they do not want to communicate about the things the parents want to talk about. For example, parents will always ask about studies, grades, and such. The child usually would like to talk about different things, such as common things, or current things happening in life. On the other hand, parents will always ask about what their kids are doing because they are “worried” about what is going to happen to their child if they do not ask. This should not be true. Teenagers are perfectly capable of doing some things on their own, such as handling issues like friends. Parents should involve themselves into their children’s lives to a degree, but not to the extent that they are bothering the teenager. If it is a matter of going to a party, then parental involvement is expected, but if it is something on a lower scale like facebook and texting, then even teenagers should have some level of privacy. As the child grows up, they are expected to be more and more responsible. If the parent does not give the child the chance to be responsible, then that will never happen. Teenagers are not as wise or responsible as adults, but they are not completely irrespnsible either. The “young generation” should have some more freedom in matters that involve them more than their parents.

  29. jayesh shah says:

    yes, I appreciate your views and welcome your thoughts on youngsters and younggeneration. Each Parants must share and listen to what their kids want to say and must give them a right direction.
    BUT my friend, the current generation is going very fast and the time is running faster too.. If you dont mould your kid in right direction then his kid will be slow and way behind and at the end of the day, kid will see others r far ahead and he is still standing there only. Nothing left but to cry because the VALUABLE TIME has already passed and wont return back ever.

    1 must value the time.. time..

    studies for few years and then entire life is jolly good which each human being wants to have…

  30. jayesh shah says:

    EXCELLANT & HEART TOUCHNG STORY…

  31. jaimin trivedi says:

    very nice

  32. Ashish Dave, Sunnyvale, California says:

    મા બાપની સેવાતો સ્વર્ગે ચઢવાની સીધી સીડી છે.સુન્દર વાર્તા…

    Ashish Dave

  33. Dharmesh makwana says:

    Excellant article.very nice touchng story……

  34. Vaishali Maheshwari says:

    Very heart-touching story with a wonderful message.

    ‘સાહેબ, માઠું ન લગાડશો, પણ મારું માનો,’ કહીને કુંવરિયે રૂપિયાની થપ્પી રમેશભાઈના હાથમાં પાછી આપી, ‘આ પૈસા તમારા કે મારા કોઈના બાપની જિંદગી બચાવી શકવાના નથી. મારો બાપ તો બહુ જીવી શકે એમ લાગતું નથી. કદાચ જીવી પણ જાય…. જે થાય એ. પણ એ અત્યારે તો મારા એકલાના આધારે છે. એની સેવા કરવાનો મને ચાનસ મળ્યો છે. એટલે મારાથી અવાય એવું તો લાગતું નથી, પણ તમને કહું, તમેય તમારા બાપાની સેવા કરવાનો ચાનસ લઈ લો. બાકી તો બધું ય ઉપરવાળાના હાથમાં છે….’ કહેતાં કુંવરિયો ઠેકીને મંદિરને ઓટલેથી ઊતરી ગયો. કુંવરિયાની આંખમાંથી બોર-બોર જેવડાં આંસુ ટપકતાં હતાં.

    I think that this paragraph is the heart of the story, This so-called poor little person teaches a very big lesson to his master. Thank you for this beautiful story Ms. Minakshi Chandarana.

  35. rahul says:

    શુ કહુ …? આટલિ અદભુત વાર્તા વાચિને…….મિનાક્શિ બહેન ના હાથ જ ચુમવા પડસે………

નોંધ :

એક વર્ષ અગાઉ પ્રકાશિત થયેલા લેખો પર પ્રતિભાવ મૂકી શકાશે નહીં, જેની નોંધ લેવા વિનંતી.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.