Archive for February, 2011

આવકાર – તંત્રી

પ્રિય વાચકમિત્રો, છેલ્લા ઘણાં દિવસોથી આપના નિયમિત વાચનમાં ખલેલ પડી હશે. હું સમજી શકું છું કે આપ કેટલી આતુરતાથી નવા લેખોની રાહ જોઈ રહ્યા હશો. અનેક વાચકમિત્રોના ઈ-મેઈલ અને ફોન મળ્યા. ઘણા વાચકમિત્રોએ જણાવ્યું કે વાંચ્યા વગર અમારો દિવસ સારો નથી જતો. મારા મનમાં પણ એમ જ હતું કે હવે જેમ બને તેમ જલદીથી બધું […]

મારી નાનીમા – ડૉ. ભદ્રાયુ વછરાજાની

[ કલોલની ‘હોલી ચાઈલ્ડ સ્કૂલ’ દ્વારા પ્રકાશિત થતા ‘સંપર્ક’ સામાયિકમાંથી સાભાર. આપ ડૉ. ભદ્રાયુભાઈનો (રાજકોટ) આ સરનામે bhadrayu@rediffmail.com અથવા આ નંબર પર +91 281 2588711 સંપર્ક કરી શકો છો.] મા કરતાં નાનીમા પાસે ઉછરવાનું ઝાઝું બન્યું છે. હજુ આજે પણ કોઈ પૂછે કે : ‘મા કેવી હોવી જોઈએ ?’ તો તરત શબ્દો સરી પડે કે […]

જાહેર ખબરોમાં બાળકો – ડૉ. હર્ષિદા રામુ પંડિત

[‘બાલમૂર્તિ’ સામાયિકમાંથી સાભાર.] નાનાં નાનાં ભૂલકાંઓને માટેની અવનવી ચીજો અત્યારના ઉત્પાદકો બનાવે છે એટલે એક જમાનામાં ભારતીય માતા-પિતાએ અમુક વસ્તુઓ પરદેશથી પોતાના સગાસંબંધીઓ પાસેથી મંગાવવી પડતી હતી એ સ્થિતિ ટળી છે એટલે એનો આનંદ સૌ કોઈને થાય એ સમજી શકાય છે. આજે આપણા દેશમાં બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ બાળકો માટેની ઘણી વસ્તુઓ બનાવે છે અને એનું વેચાણ […]

કેટલીક ટૂંકી વાર્તાઓ…. – હરિશ્ચંદ્ર

[ ‘વીણેલાં ફૂલ’ પુસ્તકમાંથી સાભાર.] [1] ઘવાયેલું બાળમન ‘ધારો કે ભગવાન તમારા ઉપર પ્રસન્ન થાય. માગ, માગ, માગે તે આપું ! તો તમે તેની પાસે શું માગો ?’ શિક્ષકે વર્ગમાં પૂછ્યું. કોઈકે કંઈક માગ્યું અને કોઈકે કાંઈક. ત્યાં રાજુ ઊભો થઈ બોલ્યો : ‘રિવોલ્વર’ ‘રિવોલ્વર ?’ ‘હા, રિવોલ્વર – ત્રણ ગોળી ભરેલી.’ ‘પણ શા માટે […]

ગુજરાતી લઘુકથાસંચય (ભાગ-2) – સં. મોહનલાલ પટેલ, પ્રફુલ્લ રાવલ

[ સાહિત્યમાં લઘુકથાનું સ્વરૂપ અનોખું છે. તે થોડામાં ઘણું કહી જાય છે. ક્યારેક તેનો અંત ચોટદાર અને આશ્ચર્યચકિત કરી મૂકે તેવો હોય છે. આ લઘુકથાના જનક એવા શ્રી મોહનલાલ પટેલનું લઘુકથાના આરંભ અને વિકાસમાં મહત્વનું યોગદાન છે. તેમણે શ્રી પ્રફુલ્લભાઈ રાવલ સાથે મળીને કુલ 76 જેટલી સુંદર લઘુકથાઓ ચૂંટીને ‘ગુજરાતી લઘુકથાસંચય’ રૂપે આપણને આ સુંદર […]

જરા મુસ્કુરાઈએ ! – મહેન્દ્ર બાબરિયા

[ રીડગુજરાતીને આ રમુજી ટૂચકાઓ મોકલવા માટે શ્રી મહેન્દ્રભાઈનો (દુબઈ) ખૂબ ખૂબ આભાર. આપ તેમનો આ નંબર પર +97150 4237067 સંપર્ક કરી શકો છો.] દુકાનદાર : ‘સાહેબ, તમે રોજ અમારી આ વર્તમાનપત્રો-સામાયિકોની દુકાને આવો છો; પણ કદી કંઈ લઈ જતા નથી, એમ કેમ ?’ ગ્રાહક : ‘તમને ખબર ન પડે તો હું શું કરું ?’ […]

જાહેર ખબરોમાં બાળકો – ડૉ. હર્ષિદા રામુ પંડિત

[‘બાલમૂર્તિ’ સામાયિકમાંથી સાભાર.] નાનાં નાનાં ભૂલકાંઓને માટેની અવનવી ચીજો અત્યારના ઉત્પાદકો બનાવે છે એટલે એક જમાનામાં ભારતીય માતા-પિતાએ અમુક વસ્તુઓ પરદેશથી પોતાના સગાસંબંધીઓ પાસેથી મંગાવવી પડતી હતી એ સ્થિતિ ટળી છે એટલે એનો આનંદ સૌ કોઈને થાય એ સમજી શકાય છે. આજે આપણા દેશમાં બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ બાળકો માટેની ઘણી વસ્તુઓ બનાવે છે અને એનું વેચાણ […]

કંજૂસ – યશવન્ત મહેતા

[ ગતવર્ષે પ્રકાશિત થયેલ ‘આપણો અમર વારસો : જાતકકથાઓ’ પુસ્તકમાંથી સાભાર. ‘જાતકકથાઓ’ એટલે જન્મકથાઓ. ભગવાન બુદ્ધના પૂર્વજન્મની કથાઓ. બુદ્ધના અનેક આગલા જન્મોમાં જે કોઈ નોંધપાત્ર પ્રસંગ, ઘટના વગેરે બન્યાં હોય તેને ગૂંથીને રચાયેલી કથા. ગૌતમ ‘બુદ્ધ’ થયા એટલે કે તેમને કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું એ પહેલાં તેઓ ‘બોધિસત્વ’ કહેવાયા. એટલે જાતકકથાઓને ‘બોધિસત્વકથાઓ’ પણ કહે છે. પ્રસ્તુત […]

છેલછબીલો ગુજરાતી – મીરા આસીફ

[‘ગુજરાત’ સામાયિક, દીપોત્સવી અંકમાંથી સાભાર.] ઈશ્વરનું વરદાન તમે છો ! કેવું સુંદર ધ્યાન તમે છો ! સગપણના દરવાજા ખોલો, જન્નતના દરવાન તમે છો ! જોબનવંતી મોસમ છલકે, લીલીછમ્મ પહેચાન તમે છો ! રંગ રસીલી કુંજ ગલીમાં, રજવાડી રસપાન તમે છો ! છેલછબીલો ગુજરાતી હું, મોંઘેરું ગુલતાન તમે છો ! રોજ મઝારે દીપ સળગતો, મઘમઘતું લોબાન […]

ગઝલ – ડૉ. મનોજ એલ. જોશી ‘મન’

[‘નવનીત સમર્પણ’માંથી સાભાર.] કૂંડાળું મિટાવીને લીટી કરી છે, સફરને અમે સાવ સીધી કરી છે. વિકટ માર્ગની આબરૂ કાજ થઈને, અમે ચાલ થોડીક ધીમી કરી છે. ‘નથી છોડાતી માયા….’ કહેવાને બદલે, અમે પોતે પક્કડને ઢીલી કરી છે. ગઝલને પરણવાના યત્નોમાં અંતે, અમે વેદનાઓની પીઠી કરી છે. અમારું તો સમજ્યા કે આદત પડી છે, તમે કેમ આંખોને […]

હરિગીત – રવીન્દ્ર પારેખ

[‘ઉદ્દેશ’ સામાયિકમાંથી સાભાર.] હરિ, તમે તો જાતે થઈને દીવાસળી ના મૂકો, અને પવન છો તો મારા પર હમણાં તો ના ઝૂકો ! હરિ, બેઉ આંખોનું મૂકો આંધણ તો શું થાય ? ઊઠે આછી વરાળ ત્યાં તો ઝળઝળિયાં બંધાય, એવામાં વરસાદ પડે તો કેમ ન હો એ સૂકો ? હરિ, તમે દુષ્કાળ થવાનું કહીને બનતા રેલ, […]

પડછાયો – હરિહર જોશી

[‘શબ્દસૃષ્ટિ’ ફેબ્રુઆરી-2011માંથી સાભાર.] થોડીવાર આ પડછાયો અળગો થાય મારાથી તો વાતો કરી શકું તમારી સાથે પેટછૂટી. સતત મારા અંગરક્ષક જેવો સાથે ને સાથે હોય છે એ મારી પ્રત્યેક હિલચાલ પર ચાંપતી નજર હોય છે એની. અજવાસ હોય કે અજવાળિયું હોય હું ક્યારેય એકલો નથી હોતો મને ક્યારેક અકળામણ થાય છે એની એ જાણે છેઃ ક્યારે […]

માતૃપ્રેમનું મહામંગલ સ્તોત્ર : श्यामची आई – આચાર્ય અત્રે

[ વિનોબાજી સાથે ભૂદાનયજ્ઞમાં જોડાયેલું એક નામ છે ‘શ્રી પાંડુરંગ સદાશિવ સાને’. લોકો એમને ‘સાને ગુરુજી’ના નામથી ઓળખતાં. ધૂળિયા જેલમાં વિનોબાજી જ્યારે ભગવદ ગીતા પર બોલતાં ત્યારે તેનું લેખન શ્રી સાને ગુરુજીએ કર્યું હતું. પાછળથી તે આપણને ‘ગીતા પ્રવચનો’ નામે પ્રાપ્ત થયું. સાને ગુરુજી અત્યંત ઋજુ સ્વભાવનાં હતાં. તેમને તેમની માતા પ્રત્યે અપાર સ્નેહ અને […]

ઘરની હવામાં જ સંગીત.. – રજત ધોળકિયા

[ ગુજરાતી સુગમ સંગીત જગતનું અદ્વિતિય નામ એટલે શ્રી દિલીપભાઈ ધોળકિયા. થોડા દિવસો અગાઉ થયેલા તેમના મહાપ્રયાણ બાદ એમના સ્વરકાર અને ધ્વનિકાર પુત્ર શ્રી રજતભાઈ ધોળકિયાએ પિતાને ‘નવનીત સમર્પણ’ના આ લેખ દ્વારા સ્મરણાંજલિ આપી હતી, જે અહીં સાભાર પ્રસ્તુત છે. શ્રી દિલીપભાઈનો જન્મ 15 ઑક્ટોબર, 1921ના રોજ વડનગર નાગર જ્ઞાતિમાં થયો હતો. તેઓ શ્રી 89 […]

પ્રેરક સત્યઘટનાઓ – સંકલિત

[ અખંડ આનંદ (ફેબ્રુઆરી-2011)માં પ્રકાશિત થતા સત્ય ઘટનાઓ પર આધારિત વિભાગ ‘જોયેલું ને જાણેલું’માંથી સાભાર.] [1] એક નાની શી ઘટના – ભગવત સુથાર ડાંગરવા, તા. કડીની માધ્યમિક શાળામાં હું, શિક્ષક હતો. આચાર્યે મને શ્રેણી આઠથી અગિયારમાં તાસ ફાળવ્યા હતા. એક દિવસ એક શિક્ષકની અવેજીમાં મારે શ્રેણી સાતમાં જવાનું થયું. વિદ્યાર્થીઓ માટે શાળાનો ગણવેશ-સફેદ પહેરણ અને […]

મે’ – દિલીપ રાણપુરા

ગુજરાત-સૌરાષ્ટ્રના આઠેક જિલ્લાઓમાં આ ત્રીજો દુકાળ છે, ક્યાંક તો ચોથો દુકાળ છે. કચ્છમાં તો લગભગ દરેક વર્ષે અર્ધ અછતની સ્થિતિ હોય છે. ત્યાં પણ દુકાળનો ભરડો ભીંસાયેલો છે. અખબારોમાં અહેવાલો જોઉં છું. કોઈક પ્રદેશની સ્થિતિ વિશે વાતને સાંભળીને કાળજું કકળી ઊઠે છે, સામાન્ય રીતે દુકાળ હોય ત્યારે જે તે વિસ્તારનો પ્રવાસ કરીને, જે તે વિસ્તારની […]

વાચકમિત્રોને….-તંત્રી

પ્રિય વાચકમિત્રો, છેલ્લા બે દિવસથી સર્વર પરની ટેકનિકલ ક્ષતિને કારણે આપને  રીડગુજરાતી વાંચવામાં જે અસુવિધા થઈ છે તે બદલ ક્ષમા કરશો. હજુ આજે પણ આ કામ છેલ્લા તબક્કામાં ચાલી રહ્યું છે. તેથી નવા લેખો મુકી શકાશે નહિ. કદાચ થોડો સમય માટે સાઈટ બંધ રહે તેવી શક્યતાઓ છે. જેમ બને તેમ જલ્દી આ તમામ કાર્ય સંપન્ન […]

સાચી ઓળખ – જોસેફ મેકવાન

[ જોસેફ સાહેબની વાર્તા શૈલી એવી હોય છે કે જાણે કોઈ ઢાળ ઉતરતાં હોઈએ એમ સડસડાટ વાર્તામાંથી પસાર થવાનું બને છે. એક વાર શરૂ કર્યા પછી ક્યાંય અટકી શકાતું નથી. તેમની આ પ્રસ્તુત વાર્તા તેનો ઉત્તમ નમૂનો છે. સૂક્ષ્મ સંવેદનાઓને તેમની કલમ આબાદ ઝીલી લે છે. જેમાંથી આ કૃતિ સાભાર લેવામાં આવી છે તે ‘ચાકડો’ […]

આપણે આપણા બાળકની નજરે – મોહમ્મદ માંકડ

[‘પ્રકીર્ણ’ પુસ્તકમાંથી સાભાર.] બાળકોને ઉછેરવા માટે અને સમજવા માટે ઘણાં પુસ્તકો લખાયાં છે. (કારણ કે પુસ્તક લખનાર પુખ્ત ઉંમરના જ હોય છે.) પણ મોટેરાંઓને સમજવા માટે કોઈ બાળક પુસ્તક લખે તે નવાઈ લાગે તેવું જેનિફર ઓરલી નામની અગિયાર વર્ષની છોકરીએ લખેલું ‘એ હેન્ડી ગાઈડ ટુ અન્ડરસ્ટેન્ડ ગ્રોન અપ્સ’ – વડીલોને સમજવા માટેની માર્ગદર્શિકા – આવું […]

સમજાવ મન – હર્ષ બ્રહ્મભટ્ટ

જ્યાં અને ત્યાં આમ ના રખડાવ મન, તારું સરનામું ખરું સમજાવ મન. કોણ, કોની, ભૂલ કાયમ ભોગવે ? ક્યાંકથી તો કોઈને અટકાવ મન. કોઈ સુખથી તું ધરાતું કાં નથી ? રોજ દુઃખનાં ગીત ના ગવડાવ મન. કોક દી તો જંપવા દે બે ઘડી, રૂપ બદલી ના સતત લલચાવ મન. પ્રાણ ને આ દેહની વચ્ચે રહી, […]

મુક્કો – ધીરુ પરીખ

મને કોઈએ પૂછ્યું કે શાને માટે તમે ઉગામ્યો છે મુક્કો ? હું મૂંગો જ રહ્યો, પણ તે તો બોલતો જ ગયોઃ કોઈ મુક્કાબાજને હરાવવા કે પછી કોઈ રાજકીય સૂત્રોચ્ચાર કરાવવા કે કોઈ ફૂટપાથ પર રાંધનારનો ભાંગવા ધાર્યો છે શું રોટલો સુક્કો કે પછી કોઈ જાગીરદાર સામે તેને ડરાવવા કે જે ગડગડાવી રહ્યો છે લાંબી નળીનો […]

પ્રેમ – કુંવર નારાયણ (અનુ. સુરેશ દલાલ)

આ દિવસોમાં હું કોઈ અજબ મુશ્કેલીમાં છું મારી ચિક્કાર નફરત કરી શકવાની તાકાત દિન-પ્રતિદિન ક્ષીણ થતી જાય છે. અંગ્રેજો સાથે નફરત કરવા ઈચ્છું છું તો શેક્સપિયર આડે આવે છે જેણે મારા પર ન જાણે કેટલાય ઉપકાર કર્યા છે. મુસલમાનો સાથે નફરત કરવા ઈચ્છું છું તો સામે ગાલિબ આવીને ઉભો રહી જાય છે હવે તમે જ […]

ઝઘડો – જયા મહેતા

[‘કવિતા’ સામાયિકમાંથી સાભાર.] આ હું કોને પૂછું ? કેમ હજી આ ચાલ્યા કરે છે ઝીણેરા ઝાકળબિંદુ ને સૂર્યકિરણનો ઝઘડો રણની તપેલી રેતી ને ઊંટપગલાંનો તો નહીં કદીયે ઝઘડો સંધ્યાટાણે અજવાળાં- અંધારા હળમળી જાય, ફેલાવે આભા, કરે ના ઝઘડો આગ વરસતા ઉનાળુ મધ્યાહ્ને પણ તરણાં લીલેરાં રહે ફરકતાં, નહીં કાંઈ ઝઘડો તોયે કેમ હજી આ ચાલ્યા […]

સ્મૃતિતંતુ – નિરંજના લક્ષ્મીકાન્ત ભટ્ટ

[ આપણા સાહિત્યની નક્ષત્રમાળામાં એક ઝળહળતું નામ છે ‘મુકુન્દરાય વિ. પારાશર્ય’. કવિ-સાહિત્યકાર અને તેથીયે વધીને કહેવું હોય તો – એક સહજ જીવન જીવેલાં સાધુપુરુષ. તેઓ સત્વશીલ સાહિત્યના મહાન સર્જક તરીકે ઓળખાય છે. તેમના ‘સત્યકથાઓ’ નામના પુસ્તક અને ચરિત્રનિબંધ ‘નબૂ’ને આજે પણ ઉત્તમ કૃતિઓ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. તાજેતરમાં આપણે જે દક્ષાબેન પટ્ટણીનો ‘મહાભારત વિષે’ […]

દિવસ સાથેની ઠગાઈ – ડૉ. ચંદ્રકાન્ત મહેતા

[ જિંદગીને ઝરૂખેથી : જીવનઘડતર શ્રેણીના પુસ્તક ‘આપણે ઘડવૈયા બંધુ આપણા’માંથી સાભાર.] જીવન પ્રત્યે તમને માન છે ? તો તમે એક કામ કરો. તમે જીવનને ચાહતાં શીખો. જીવનને ચાહવાની દષ્ટિ તમારામાં વિકસશે. એટલે જીવનને કે કોઈ પણ ચીજવસ્તુને વેડફવાનો વિચાર સુદ્ધાં તમારા મનમાં નહીં આવે ! એક માણસ બેફામ રીતે પોતાની કાર હંકારે જતો હતો. […]

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.